Αγίου Μαξίμου Ομολογητού. Κεφάλαιον Περί ΑΓΑΠΗς

ΕΚΑΤΟΝΤΑΣ ΠΡΩΤΗ

1.1 (α’) Αγαπη μεν εστι διαθεσις ψυχης αγαθη, καθ᾽ ην ουδεν των οντων της του Θεου γνωσεως προτιμα· αδυνατον δε εις εξιν ελθειν ταυτης της αγαπης, τον προς τι των επιγειων εχοντα προσπαθειαν.

1.2 (β’) Αγαπην μεν τικτει απαθεια· απαθειαν δε, η εις Θεον ελπις· την δε ελπιδα, υπομονη και μακροθυμια· ταυτας δε, η περιεκτικη εγκρατεια· εγκρατειαν δε, ο του Θεου φοβος· τον δε φοβον, η εις τον Κυριον πιστις.

1.3 (γ’) Ο πιστευων τω Κυριω φοβειται την κολασιν· ο δε φοβουμενος την κολασιν εγκρατευεται απο των παθων· ο δε εγκρατευομενος απο των παθων υπομενει τα θλιβερα· ο δε υπομενων τα θλιβερα εξει την εις Θεον ελπιδα· η δε εις Θεον ελπις χωριζει πασης γηινης προσπαθειας· ταυτης δε ο νους χωρισθεις εξει την εις Θεον αγαπην.

1.4 (δ’) Ο αγαπων τον Θεον παντων των υπ᾽ αυτου γεγονοτων προτιμα την γνωσιν αυτου και αδιαλειπτως δια του ποθου ταυτη προσκαρτερει.

1.5 (ε’) Ει παντα τα οντα δια του Θεου και δια τον Θεον γεγονε, κρειττων δε ο Θεος των δι᾽ αυτου γεγονοτων· ο καταλιμπανων (≡14__174≡> το κρειττον και τοις χειροσιν ενασχολουμενος δεικνυσιν εαυτον προτιμωντα του Θεου τα δι᾽ αυτου γεγονοτα.

1.6 (στ‘) Ο τη εις Θεον αγαπη τον νουν εχων προσηλωμενον παντων των ορωμενων και αυτου του σωματος ως αλλοτριου καταφρονει.

1.7 (ζ’) Ει κρειττων του σωματος η ψυχη και κρειττων του κοσμου ασυγκριτως ο κτισας αυτον Θεος, ο προτιμων της ψυχης το σωμα και του Θεου τον υπ᾽ αυτου κτισθεντα κοσμον ουδεν των ειδολολατρουντων διενηνοχεν.

1.8 (η’) Ο τον νουν της εις Θεον αγαπης και προσεδρειας αποχωρισας και τινι των αισθητων προσδεδεμενον εχων, ουτος εστιν ο προτιμων της ψυχης το σωμα και του κτισαντος Θεου τα υπ᾽ αυτου γεγονοτα.

1.9 (θ’) Ει η ζωη του νου ο φωτισμος εστι της γνωσεως, τουτον δε η εις Θεον αγαπη τικτει· καλως ουδεν της θειας αγαπης ειρηται μειζον.

1.10 (ι’) Οταν τω ερωτι της αγαπης προς τον Θεον ο νους εκδημη, τοτε ουτε εαυτου ουτε τινος των οντων πανταπασιν επαισθανεται. Υπο γαρ του θειου και απειρου φωτος καταλαμπομενος, αναισθητει προς παντα τα υπ᾽ αυτου γεγονοτα, καθαπερ και ο αισθητος οφθαλμος προς τους αστερας, του ηλιου ανατελλοντος.

1.11 (ια’) Πασαι μεν αι αρεται συνεργουσι τω νω προς τον θειον ερωτα, πλεον δε παντων η καθαρα προσευχη· δια ταυτης γαρ προς τον Θεον πτερουμενος, εξω γινεται παντων των οντων.

 (≡14__176≡> 1.12 (ιβ’) Οταν δια της αγαπης υπο της θειας γνωσεως ο νους αρπαγη και εξω των οντων γενομενος της θειας επαισθανηται απειριας, τοτε κατα τον θειον Ησαιαν υπο εκπληξεως εις συναισθησιν της εαυτου ερχομενος ταπεινοτητος μετα διαθεσεως λεγει τα του προφητου ρηματα· Ω ταλας εγω, οτι κατανενυγμαι· οτι ανθρωπος ων και ακαθαρτα χειλη εχων, εν μεσω λαου ακαθαρτα χειλη εχοντος εγω κατοικω και τον βασιλεα Κυριον Σαβαωθ ειδον τοις οφθαλμοις μου.

1.13 (ιγ’) Ο αγαπων τον Θεον ου δυναται μη και παντα ανθρωπον αγαπησαι ως εαυτον, ει και προς τα παθη δυσχεραινει των μηπω κεκαθαρμενων. Διο και την επιστροφην αυτων βλεπων και την διορθωσιν, αμετρετω και ανεκλαλητω χαιρει χαρα.

1.14 (ιδ’) Ακαθαρτος εστι ψυχη εμπαθης, λογισμων επιθυμιας και μισους πεπληρωμενη.

1.15 (ιε’) Ο ιχνος μισους βλεπων εν τη εαυτου καρδια δια οιονδηποτε πταισμα προς τον οιονδηποτε ανθρωπον, αλλοτριος τυγχανει παμπαν της εις Θεον αγαπης· διοτι η εις τον Θεον αγαπη του εις ανθρωπον μισους παντελως ουκ ανεχεται.

1.16 (ιστ’) Ο αγαπων με, φησιν ο Κυριος, τας εντολας μου τηρησει· αυτη δε εστιν η εντολη η εμη, ινα αγαπατε αλληλους. Ο ουν μη αγαπων τον πλησιον την εντολην ου τηρει· ο δε την εντολην μη τηρων ουδε τον Κυριον αγαπησαι δυναται.

1.17 (ιζ’) Μακαριος ανθρωπος, ο παντα ανθρωπον εξ ισου αγαπησαι δυνηθεις.

1.18 (ιη’) Μακαριος ανθρωπος, ο μηδενι πραγματι φθαρτω η προσκαιρω προσκειμενος.

(≡14__178≡> 1.19 (ιθ’) Μακαριος ο νους, ο παντα τα οντα περασας και της θειας ωραιοτητος αδιαλειπτως κατατρυφων.

1.20 (κ’) Ο προνοιαν της σαρκος εις επιθυμιας ποιουμενος και μνησικακιαν δια προσκαιρα προς τον πλησιον εχων, ο τοιουτος λατρευει τη κτισει παρα τον κτισαντα.

1.21 (κα’) Ο ανηδονον και ανοσον το σωμα διατηρων, συνδουλον αυτο εχει προς την των κρειττονων υπηρεσιαν.

1.22 (κβ’) Ο φευγων πασας τας κοσμικας επιθυμιας, πασης κοσμικης λυπης ανωτερον εαυτον καθιστησιν.

1.23 (κγ’) Ο τον Θεον αγαπων και τον πλησιον παντως αγαπα. Ο δε τοιουτος χρηματα τηρειν ου δυναται, αλλ᾽ οικονομει θεοπρεπως, εκαστω των δεομενων παρεχων.

1.24 (κδ’) Ο κατα μιμησιν Θεου την ελεημοσυνην ποιουμενος, ουκ οιδε διαφοραν πονηρου και αγαθου η δικαιου και αδικου εν τοις του σωματος αναγκαιοις· αλλα πασιν εξ ισου κατα την χρειαν διανεμει, ει και προτιμα δια την αγαθην προαιρεσιν του φαυλου τον εναρετον.

1.25 (κε’) Ωσπερ ο Θεος φυσει ων αγαθος και απαθης παντας μεν εξ ισου αγαπα ως εργα αυτου, αλλα τον μεν εναρετον δοξαζει, ως και τη γνωμη οικειουμενον, τον δε φαυλον δι᾽ αγαθοτητα ελεει και εν τω αιωνι τουτω παιδευων επιστρεφει· ουτω και ο τη γνωμη αγαθος και απαθης παντας ανθρωπους εξ ισου αγαπα, τον μεν εναρετον δια τε την φυσιν και την αγαθην προαιρεσιν, (≡14__180≡> τον δε φαυλον δια τε την φυσιν και την συμπαθειαν, ελεων ως αφρονα και εν σκοτει διαπορευομενον.

1.26 (κστ’) Ου μονον δια μεταδοσεως χρηματων η διαθεσις της αγαπης γνωριζεται, αλλα πολλω μαλλον δια μεταδοσεως λογου Θεου και σωματικης διακονιας.

1.27 (κζ’) Ο τοις του κοσμου πραγμασι γνησιως αποταξαμενος και τω πλησιον δια της αγαπης ανυποκριτως δουλευων, παντος παθους ταχεως ελευθερουται και της θειας αγαπης και γνωσεως μετοχος καθισταται.

1.28 (κη’) Ο την θειαν αγαπην εν εαυτω κτησαμενος ου κοπια κατακολουθων οπισω Κυριου του Θεου αυτου, κατα τον θειον Ιερεμιαν· αλλα παντα πονον ονειδισμον τε και υβριν φερει γενναιως, μηδενι το συνολον κακον λογιζομενος.

1.29 (κθ’) Οταν υβριστης παρα τινος η εν τινι εξουδενωθης, τοτε προσεχε απο των λογισμων της οργης, μη σε της αγαπης δια της λυπης χωρισαντες εν τη χωρα του μισους καταστησωσιν.

1.30 (λ’) Οταν εφ᾽ υβρει η ατιμια σφοδρα πονησης, γινωσκε σεαυτον μεγαλως ωφεληθεντα, της κενοδοξιας δια της ατιμιας οικονομικως απο σου εκβληθεισης.

1.31 (λα’) Ωσπερ μνημη πυρος ου θερμαινει το σωμα, ουτω πιστις ανευ αγαπης ουκ ενεργει εις ψυχην τον της γνωσεως φωτισμον.

1.32 (λβ’) Ωσπερ το φως του ηλιου τον υγιη οφθαλμον προς εαυτον εφελκεται, ουτω και η γνωσις του Θεου τον καθαρον νουν φυσικως δια της αγαπης προς εαυτον επισπαται.

 (≡14__182≡> 1.33 (λγ’) Νους εστι καθαρος, ο αγνοιας χωρισθεις και υπο του θειου φωτος καταλαμπομενος.

1.34 (λδ’) Ψυχη εστι καθαρα, η παθων ελευθερωθεισα και υπο της θειας αγαπης αδιαλειπτως ευφραινομενη.

1.35 (λε’) Παθος εστι ψεκτον κινησις ψυχης παρα φυσιν.

1.36 (λστ’) Απαθεια εστιν ειρηνικη καταστασις ψυχης, καθ᾽ ην δυσκινητος γινεται προς κακιαν.

1.37 (λζ’) Ο τους καρπους της αγαπης δια σπουδης κτησαμενος, ου μετατιθεται ταυτης, καν μυρια πασχη κακα. Και πειθετω σε Στεφανος, ο του Χριστου μαθητης και οι κατ᾽ αυτον και αυτος υπερ των φονευτων ευχομενος και συγγνωμην παρα του Πατρος ως αγνοουσιν αιτουμενος.

1.38 (λη’) Ει της αγαπης εστι το μακροθυμειν και χρηστευεσθαι, ο θυμομαχων και πονηρευομενος αλλοτριος δηλονοτι της αγαπης καθισταται· ο δε της αγαπης αλλοτριος του Θεου εστιν αλλοτριος, ειπερ ο Θεος αγαπη εστι.

1.39 (λθ’) Μη ειπητε, φησιν ο θειος Ιερεμιας, οτι ναος Κυριου εστι. Και συ μη ειπης, οτι η ψιλη πιστις εις τον Κυριον υμων Ιησουν Χριστον δυναται με σωσαι. Αμηχανον γαρ τουτο, εαν μη και την αγαπην την εις αυτον δια των εργων κτηση. Το γαρ ψιλως πιστευειν, και τα δαιμονια πιστευουσι και φρισσουσι.

1.40 (μ’) Εργον αγαπης εστιν η εις τον πλησιον εκ διαθεσεως ευεργεσια (≡14__184≡> και μακροθυμια και υπομονη και το μετα ορθου λογου χρησασθαι πασι τοις πραγμασι.

1.41 (μα’) Ο αγαπων τον Θεον ου λυπει ουδε λυπειται προς τινα δια προσκαιρα· μιαν δε λυπην και λυπει και λυπειται σωτηριον, ην ο μακαριος Παυλος και ελυπηθη και ελυπησε τους Κορινθιους.

1.42 (μβ’) Ο αγαπων τον Θεον αγγελικον βιον επι της γης ζη, νηστευων και αγρυπνων και ψαλλων και προσευχομενος και περι παντος ανθρωπου αει καλα λογιζομενος.

1.43 (μγ’) Ει ουτινος τις επιθυμει, τουτου και τυχειν αγωνιζεται· παντων δε των αγαθων και επιθυμητων αγαθωτερον το θειον και επιθυμητοτερον ασυγκριτως· ποσην αρα σπουδην οφειλομεν ενδειξασθαι, ινα τουτου του φυσει αγαθου και επιθυμητου τυχωμεν.

1.44 (μδ’) Μη μολυνης την σαρκα σου εν αισχραις πραξεσι και μη μιανης την ψυχην σου εν πονηροις λογισμοις· και η ειρηνη του Θεου επελευσεται επι σε την αγαπην φερουσα.

1.45 (με’) Αικιζε την σαρκα σου ασιτια και αγρυπνια και σχολασον αοκνως ψαλμωδια και προσευχη· και ο αγιασμος της σωφροσυνης επελευσεται επι σε την αγαπην φερων.

1.46 (μστ’) Ο της θειας καταξιωθεις γνωσεως και τον ταυτης φωτισμον δια της αγαπης κτησαμενος, ου ριπισθησεται ποτε υπο του της κενοδοξιας πνευματος· ο δε ταυτης μηπω καταξιωθεις, ευχερως υπ᾽ αυτης περιφερεται. Εαν ουν ο τοιουτος εν πασι τοις υπ᾽ αυτου πραττομενοις προς τον Θεον αποβλεψη, ως δι᾽ αυτον παντα ποιων, ραδιως συν Θεω εκφευξεται αυτην.

1.47 (μζ’) Ο μηπω τυχων της θειας γνωσεως της δι᾽ αγαπης ενεργουμενης, (≡14__186≡> μεγα φρονει επι τοις υπ᾽ αυτου κατα Θεον πραττομενοις. Ο δε ταυτης τυχειν καταξιωθεις, μετα διαθεσεως λεγει τα του πατριαρχου Αβρααμ ρηματα, απερ ηνικα της θειας κατηξιωθη επιφανειας ειπεν· Εγω ειμι γη και σποδος.

1.48 (μη’) Ο φοβουμενος τον Κυριον, συνομιλον αει εχει την ταπεινοφροσυνην και δια των ταυτης ενθυμηματων εις την θειαν αγαπην και ευχαριστιαν ερχεται. Μνημονευει γαρ της κατα τον κοσμον προτερας διαγωγης και των ποικιλων παραπτωματων και των εκ νεοτητος συμβαντων αυτω πειρασμων, και πως παντων εκεινων ερρυσατο αυτον ο Κυριος και μετεστησεν απο της εμπαθους ζωης εις τον κατα Θεον βιον. Και συν τω φοβω προσλαμβανεται και την αγαπην, ευχαριστων αει μετα ταπεινοφροσυνης πολλης τω ευεργετη και κυβερνητη της ζωης ημων.

1.49 (μθ’) Μη ρυπωσης τον νουν σου λογισμων ανεχομενος επιθυμιας και θυμου, ινα μη της καθαρας προσευχης εκπεσων τω της ακηδιας πνευματι περιπεσης.

1.50 (ν’) Το τηνικαυτα ο νους της προς Θεον παρρησιας εκπιπτει, οπηνικα πονηροις η ρυπαροις λογισμοις συνομιλος γενηται.

1.51 (να’) Ο μεν αφρων υπο των παθων αγομενος, οτε μεν υπο του θυμου κινουμενος εκταρασσεται, φευγειν αλογιστως τους αδελφους επειγεται· οτε δε παλιν υπο της επιθυμιας εκθερμαινεται, μεταμελομενος αυθις προστρεχων απαντα. Ο δε φρονιμος επ᾽ αμφοτερων τουναντιον ποιει· επι μεν γαρ του θυμου, τας αιτιας της ταραχης εκκοψας, της προς τους αδελφους λυπης εαυτον απαλλαττει· επι δε της επιθυμιας, της αλογου ορμης και συντυχιας εγκρατευεται.

 (≡14__188≡> 1.52 (νβ’) Εν τω καιρω των πειρασμων μη καταλιπης το μοναστηριον σου, αλλα φερε γενναιως τα κυματα των λογισμων και μαλιστα των της λυπης και της ακηδιας. Ουτω γαρ οικονομικως δια των θλιψεων δοκιμασθεις, εξεις βεβαιαν την εις Θεον ελπιδα. Εαν δε καταλιμπανης, αδοκιμος και ανανδρος και αστατος ευρεθηση.

1.53 (νγ’) Εαν θελης της κατα Θεον αγαπης μη εκπεσειν, μητε τον αδελφον αφης κοιμηθηναι λυπουμενον κατα σου μητε συ κοιμηθης λυπουμενος κατ᾽ αυτου· αλλ᾽ υπαγε, διαλλαγηθι τω αδελφω σου και ελθων προσφερε Χριστω καθαρω τω συνειδοτι δι᾽ εκτενους προσευχης το δωρον της αγαπης.

1.54 (νδ’) Ει ο παντα τα χαρισματα του Πνευματος εχων, αγαπην δε μη εχων, ουδεν ωφελειται, κατα τον θειον Αποστολον· πασην οφειλομεν ενδειξασθαι σπουδην, ινα ταυτην κτησωμεθα.

1.55 (νε’) Ει η αγαπη τω πλησιον κακον ουκ εργαζεται, ο φθονων τω αδελφω και λυπουμενος τη ευδοκιμησει αυτου και σκωμμασι χραινων την υποληψιν αυτου η εν τινι κακοηθεια επιβουλευων αυτω, πως ουκ αλλοτριον εαυτον της αγαπης καθιστησι και ενοχον της αιωνιου κρισεως;

1.56 (νστ’) Ει πληρωμα νομου η αγαπη, ο μνησικακων τω αδελφω και δολους κατ᾽ αυτου σκευαζων και κατευχομενος αυτου και επιχαιρων τω πτωματι αυτου, πως ου παρανομος εστι και της αιωνιου κολασεως αξιος;

1.57 (νζ’) Ει ο καταλαλων αδελφου και κρινων αδελφον, καταλαλει (≡14__190≡> νομου και κρινει νομον· ο δε νομος του Χριστου εστιν η αγαπη· πως της αγαπης του Χριστου ο καταλαλος ουκ εκπιπτει και αιτιος εαυτω γινεται κολασεως αιωνιου;

1.58 (νη’) Μη δως την ακοην σου τη γλωσση του καταλαλου μηδε την γλωσσαν σου τη ακοη του φιλοψογου, ηδεως λαλων η ακουων κατα του πελας, ινα μη εκπεσης της θειας αγαπης και αλλοτριος ευρεθης της αιωνιου ζωης.

1.59 (νθ’) Μη καταδεχου κατα του Πατρος σου λοιδοριαν μηδε προθυμοποιησης τον ατιμαζοντα αυτον, ινα μη οργισθη Κυριος επι τοις εργοις σου και εξολοθρευση σε εκ της γης των ζωντων.

1.60 (ξ’) Επιστομιζε τον καταλαλουντα εν ακοαις σου, ινα μη διπλην αμαρτιαν συν αυτω αμαρτανης και σαυτον ολεθριω παθει εθιζων κακεινον κατα του πλησιον φλυαρειν ουκ ανακοπτων.

1.61 (ξα’) Εγω δε λεγω υμιν, φησιν ο Κυριος· Αγαπατε τους εχθρους υμων, καλως ποιειτε τοις μισουσιν υμας, προσευχεσθε υπερ των επηρεαζοντων υμας. Δια τι ταυτα προσεταξεν; Ινα σε μισους και λυπης και οργης και μνησικακιας ελευθερωση και του μεγιστου κτηματος της τελειας αγαπης καταξιωση· ην αμηχανον εχειν τον μη παντας ανθρωπους εξ ισου αγαπωντα κατα μιμησιν Θεου, του παντας ανθρωπους εξ ισου αγαπωντος και θελοντος σωθηναι και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν.

 (≡14__192≡> 1.62 (ξβ’) Εγω δε λεγω υμιν μη αντιστηναι τω πονηρω· αλλ᾽ οστις σε ραπισει επι την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτω και την αλλην· και τω θελοντι σοι κριθηναι και τον χιτωνα σου λαβειν, αφες αυτω και το ιματιον· και τω αγγαρευοντι σε μιλιον εν, υπαγε μετ᾽ αυτου δυο. Δια τι; Ινα σε αοργητον και αλυπον διαφυλαξη κακεινον δια της σης ανεξικακιας παιδευση και αμφοτερους ως αγαθος υπο τον ζυγον της αγαπης αγαγη.

1.63 (ξγ’) Προς απερ πραγματα ποτε πεπονθαμεν, τουτων και τας φαντασιας εμπαθεις περιφερομεν. Ο ουν τας εμπαθεις νικων φαντασιας, και των πραγματων ων αι φαντασιαι παντως καταφρονει· επειδη του προς τα πραγματα πολεμου ο προς τας μνημας τοσουτον εστι χαλεπωτερος, οσον του κατ᾽ ενεργειαν αμαρτανειν το κατα διανοιαν εστιν ευκοπωτερον.

1.64 (ξδ’) Των παθων τα μεν εστι σωματικα, τα δε ψυχικα. Και τα μεν σωματικα εκ του σωματος εχει τας αφορμας· τα δε ψυχικα, εκ των εξωθεν πραγματων. Αμφοτερα δε περικοπτει αγαπη και εγκρατεια· η μεν, τα ψυχικα· η δε, τα σωματικα.

1.65 (ξε’) Τα μεν των παθων, θυμικου· τα δε του επιθυμητικου μερους της ψυχης τυγχανει. Αμφοτερα δε δια των αισθησεων κινειται· τοτε δε κινειται, οτε αγαπης η ψυχη και εγκρατειας εκτος ευρισκεται.

1.66 (ξστ’) Δυσκαταγωνιστα μαλλον τα του θυμικου μερους της ψυχης παθη παρα τα του επιθυμητικου τυγχανει· διο και μειζον το φαρμακον κατ᾽ αυτου η εντολη της αγαπης υπο του Κυριου εδοθη.

1.67 (ξζ’) Παντα τα αλλα παθη η του θυμικου μερους της ψυχης η (≡14__194≡> του επιθυμητικου μονον εφαπτεται η και του λογιστικου, ως η ληθη και η αγνοια· η δε ακηδια, πασων των της ψυχης δυναμεων επιδραττομενη, παντα σχεδον ομοθυμαδον κινει τα παθη· διο και παντων των αλλων παθων εστι βαρυτατον. Καλως ουν ο Κυριος το κατ᾽ αυτης φαρμακον δεδωκως· Εν τη υπομονη υμων, λεγει, κτησασθε τας ψυχας υμων.

1.68 (ξη’) Μη πληξης ποτε τινα των αδελφων, παραλογως μαλιστα, μηποτε μη φερων την θλιψιν αναχωρηση και ου μη εκφευξη ποτε τον ελεγχον του συνειδοτος, αει σοι λυπην εν τω καιρω της προσευχης προξενουντα και της θειας παρρησιας τον νουν απελαυνοντα.

1.69 (ξθ’) Μη ανασχη των σκανδαλα σοι φερουσων υπονοιων η και ανθρωπων κατα τινων· οι γαρ παραδεχομενοι σκανδαλα εν οιω δηποτε τροπω των κατα προαιρεσιν η παρα προαιρεσιν συμβαινοντων, ουκ ισασι την οδον της ειρηνης, την φερουσαν δια της αγαπης εις την γνωσιν του Θεου τους ταυτης εραστας.

1.70 (ο’) Ουπω εχει τελειαν την αγαπην ο ετι ταις γνωμαις των ανθρωπων συνδιατιθεμενος, οιον τον μεν αγαπων, τον δε μισων δια τοδε η τοδε· η και τον αυτον ποτε μεν αγαπων, ποτε δε μισων δια τας αυτας αιτιας.

1.71 (οα’) Η τελεια αγαπη ου συνδιασχιζει την μιαν των ανθρωπων φυσιν ταις διαφοροις αυτων γνωμαις, αλλ᾽ εις αυτην αει αποβλεπομενη παντας ανθρωπους εξ ισου αγαπα· τους μεν σπουδαιους ως φιλους, τους δε φαυλους ως εχθρους αγαπα, ευεργετουσα και μακροθυμουσα και υπομενουσα τα παρ᾽ αυτων επαγομενα· το κακον το συνολον μη λογιζομενη, αλλα και πασχουσα υπερ αυτων, ει καιρος καλεσειεν, ινα και αυτους ποιηση φιλους, ει οιον (≡14__196≡> τε· ει δε μη, της γε ιδιας διαθεσεως ουκ εκπιπτει, τους της αγαπης καρπους αει εξ ισου προς παντας ανθρωπους ενδεικνυμενη. Διο και ο Κυριος ημων και Θεος Ιησους Χριστος, την αυτου αγαπην εις ημας ενδειξαμενος, υπερ ολης της ανθρωποτητος επαθεν και πασιν εξ ισου την ελπιδα της αναστασεως εχαρισατο· ει και εκαστος εαυτον ειτε δοξης ειτε κολασεως καθιστησιν αξιον.

1.72 (οβ’) Ο μη καταφρονων δοξης και ατιμιας, πλουτου και πενιας, ηδονης τε και λυπης, τελειαν αγαπην ουπω εκτησατο· η γαρ τελεια αγαπη ου μονον τουτων καταφρονει, αλλα και αυτης της προσκαιρου ζωης και του θανατου.

1.73 (ογ’) Ακουε των καταξιωθεντων της τελειας αγαπης ποια λεγουσι· Τις ημας χωρισει απο της αγαπης του Χριστου; Θλιψις η στενοχωρια η διωγμος η λιμος η γυμνοτης η κινδυνος η μαχαιρα; Καθως γεγραπται, οτι ενεκα σου θανατουμεθα ολην την ημεραν· ελογισθημεν ως προβατα σφαγης. Αλλ᾽ εν τουτοις πασιν υπερνικωμεν δια του αγαπησαντος ημας. Πεπεισμαι γαρ οτι ουτε θανατος ουτε ζωη ουτε αγγελοι ουτε αρχαι ουτε δυναμεις ουτε ενεστωτα ουτε μελλοντα ουτε υψωμα ουτε βαθος ουτε τις κτισις ετερα δυνησεται ημας χωρισαι απο της αγαπης του Θεου της εν Χριστω Ιησου τω Κυριω ημων· και ταυτα μεν περι της εις Θεον αγαπης και λεγοντες και πραττοντες εισι παντες οι αγιοι.

1.74 (οδ’) Περι δε της εις τον πλησιον αγαπης ακουε παλιν οια λεγουσιν. Αληθειαν λεγω εν Χριστω, ου ψευδομαι, συμμαρτυρουσης μοι και της συνειδησεως μου εν Πνευματι αγιω· οτι λυπη μοι εστι πολλη και αδιαλειπτος οδυνη τη καρδια μου. Ηυχομην (≡14__198≡> γαρ αναθεμα ειναι αυτος εγω απο του Χριστου υπερ των αδελφων μου, των συγγενων μου κατα σαρκα, οιτινες εισιν Ισραηλιται· και τα εξης. Ωσαυτως και ο Μωυσης και οι λοιποι αγιοι.

1.75 (οε’) Ο μη καταφρονων δοξης και ηδονης και της των τουτων αυξητικης και δι᾽ αυτας συνισταμενης φιλαργυριας, τας του θυμου προφασεις κοπτειν ου δυναται· ο δε ταυτας μη κοπτων, της τελειας αγαπης τυχειν ου δυναται.

1.76 (οστ’) Ταπεινωσις και κακοπαθεια πασης αμαρτιας ελευθερουσι τον ανθρωπον· η μεν, τα της ψυχης· η δε, τα του σωματος περικοπτουσα παθη. Τουτο γαρ ποιων και ο μακαριος Δαβιδ φαινεται, εν οις ευχεται προς τον Θεον λεγων· Ιδε την ταπεινωσιν μου και τον κοπον μου και αφες πασας τας αμαρτιας μου.

1.77 (οζ’) Δια μεν των εντολων ο Κυριος απαθεις τους εργαζομενους αυτας αποτελει· δια δε των θειων δογματων τον φωτισμον της γνωσεως αυτοις χαριζεται.

1.78 (οη’) Παντα τα δογματα η περι Θεου εισιν η περι ορατων και αορατων η περι της εν αυτοις προνοιας και κρισεως.

1.79 (οθ’) Η μεν ελεημοσυνη το θυμικον μερος της ψυχης θεραπευει· η δε νηστεια την επιθυμιαν μαραινει· η δε προσευχη τον νουν καθαιρει και προς την των οντων θεωριαν παρασκευαζει. Προς γαρ τας δυναμεις της ψυχης και τας εντολας ο Κυριος ημιν εχαρισατο.

1.80 (π’) Μαθετε απ᾽ εμου, φησιν, οτι πραος ειμι και ταπεινος τη καρδια, και τα εξης. Η μεν πραοτης αταραχον τον θυμον διαφυλαττει· (≡14__200≡> η δε ταπεινωσις τυφου και κενοδοξιας τον νουν ελευθεροι.

1.81 (πα’) Διττος εστιν ο του Θεου φοβος· ο μεν εκ των απειλων της κολασεως ημιν εντικτομενος, δι᾽ ον η εγκρατεια και η υπομονη και η εις Θεον ελπις και η απαθεια, εξ ης η αγαπη, κατα ταξιν ημιν εγγινονται· ο δε αυτη τη αγαπη συνεζευκται, ευλαβειαν τη ψυχη αει εμποιων, ινα μη δια την της αγαπης παρρησιαν εις καταφρονησιν Θεου ελθη.

1.82 (πβ’) Τον μεν πρωτον φοβον εξω βαλλει η τελεια αγαπη της ψυχης της κεκτημενης αυτην, μηκετι την κολασιν φοβουμενην· τον δε δευτερον εαυτη εχει αει, ως ειρηται, συνεζευγμενον. Και τω μεν πρωτω φοβω αρμοζει το· Τω φοβω Κυριου εκκλινει πας απο κακου, και· Αρχη σοφιας, φοβος Κυριου. Τω δε δευτερω το· Ο φοβος Κυριου αγνος, διαμενων εις αιωνα αιωνος, και το· Ουκ εστιν υστερημα τοις φοβουμενοις αυτον.

1.83 (πγ’) Νεκρωσατε ουν τα μελη υμων τα επι της γης· πορνειαν, ακαθαρσιαν, παθος, επιθυμιαν κακην και την πλεονεζιαν, και τα εξης. Γην μεν ωνομασε το φρονημα της σαρκος· πορνειαν δε ειπε την κατ᾽ ενεργειαν αμαρτιαν· ακαθαρσιαν δε την συγκαταθεσιν εκαλεσε· παθος δε τον εμπαθη λογισμον ωνομασεν· επιθυμιαν δε κακην την ψιλην του λογισμου της επιθυμιας παραδοχην· πλεονεξιαν δε την γεννητικην τε και αυξητικην του παθους ωνομασεν υλην. Ταυτα ουν παντα ως μελη οντα του φρονηματος της σαρκος εκελευσεν ο θειος Αποστολος νεκρωσαι.

(≡14__202≡> 1.84 (πδ’) Πρωτον μεν η μνημη ψιλον τον λογισμον επι τον νουν αναφερει· και τουτου εγχρονιζοντος, κινει το παθος· τουτου δε μη αναιρουμενου, καμπτει τον νουν εις συγκαταθεσιν· ταυτης δε γενομενης, ερχεται λοιπον εις την κατ᾽ ενεργειαν αμαρτιαν. Ο ουν πανσοφος Αποστολος προς τους απο εθνων γραφων, το αποτελεσμα πρωτον κελευει αναιρειν της αμαρτιας· ειτα κατα ταξιν αναποδιζοντας, εις την αιτιαν καταληγειν. Η δε αιτια εστιν η γεννητικη, ως προειρηται, και αυξητικη του παθους πλεονεξια. Οιμαι δε ενταυθα την γαστριμαργιαν σημαινειν ως μητερα και τροφον της πορνειας υπαρχουσαν. Η γαρ πλεονεξια ου μονον επι χρηματων, αλλα και επι βρωματων κακη· ωσπερ και η εγκρατεια ου μονον επι βρωματων, αλλα και επι χρηματων καλη.

1.85 (πε’) Ωσπερ στρουθιον τον ποδα δεδεμενον αρχομενον πετεσθαι, επι την γην κατασπαται, τω σχοινιω ελκομενον· ουτω και ο νους μηπω απαθειαν κτησαμενος και επι την των ουρανιων γνωσιν πετομενος, υπο των παθων καθελκομενος επι την γην κατασπαται.

1.86 (πστ’) Οταν ο νους τελειως των παθων ελευθερωθη, τοτε επι την θεωριαν των οντων αμεταστρεπτι οδευει, επι την γνωσιν της αγιας Τριαδος την πορειαν ποιουμενος.

1.87 (πζ’) Καθαρος υπαρχων ο νους, τα νοηματα των πραγματων αναλαμβανων εις την πνευματικην θεωριαν αυτων κινειται· ακαθαρτος δε εκ ραθυμιας γεγονως, τα μεν των λοιπων πραγματων νοηματα ψιλα φανταζεται, τα δε ανθρωπινα δεχομενος εις αισχρους η πονηρους λογισμους μετατρεπεται.

1.88 (πη’) Οταν αει εν τω καιρω της προσευχης μηδεν των του κοσμου (≡14__204≡> νοηματων διενοχληση τω νω, τοτε γινωσκε σαυτον μη εξω ειναι των ορων της απαθειας.

1.89 (πθ’) Οταν η ψυχη αρχηται της ιδιας υγιειας επαισθανεσθαι, τοτε και τας εν τοις υπνοις φαντασιας ψιλας και αταραχους αρχεται βλεπειν.

1.90 (ƒ‘) Ωσπερ τον αισθητον οφθαλμον η καλλονη των ορατων, ουτω και τον καθαρον νουν η γνωσις των αορατων προς εαυτην επισπαται· αορατα δε λεγω τα ασωματα.

1.91 (ƒα’) Μεγα μεν το προς τα πραγματα μη πασχειν· μειζον δε πολλω το προς τας φαντασιας αυτων απαθη διαμειναι. Διοτι ο δια των λογισμων προς ημας των δαιμονων πολεμος του δια των πραγματων πολεμου εστι χαλεπωτερος.

1.92 (ƒβ’) Ο τας αρετας κατορθωσας και τη γνωσει πλουτησας, ως φυσικως λοιπον τα πραγματα διορων, παντα κατα τον ορθον λογον και πραττει και διαλεγεται, το συνολον μη παρατρεπομενος. Εκ γαρ του ευλογως η αλογως τοις πραγμασι χρησασθαι η εναρετοι η φαυλοι γινομεθα.

1.93 (ƒγ’) Σημειον ακρας απαθειας το ψιλα τα νοηματα των πραγματων αει αναβαινειν επι την καρδιαν και εγρηγοροτος του σωματος και κατα τους υπνους.

1.94 (ƒδ’) Δια μεν της εργασιας των εντολων τα παθη ο νους αποδυεται· δια δε της των ορατων πνευματικης θεωριας, τα εμπαθη των πραγματων νοηματα· δια δε της των αορατων γνωσεως, την των ορατων θεωριαν· ταυτην δε, δια της γνωσεως της αγιας Τριαδος.

(≡14__206≡> 1.95 (ƒε’) Ωσπερ ο ηλιος ανατελλων και τον κοσμον φωτιζων δεικνυσι τε εαυτον και τα υπ᾽ αυτου φωτιζομενα πραγματα· ουτω και ο της δικαιοσυνης ηλιος τω καθαρω νω ανατελλων και εαυτον δεικνυσι και παντων των υπ᾽ αυτου γεγονοτων και γενησομενων τους λογους.

1.96 (ƒστ‘) Ουκ εκ της ουσιας αυτου τον Θεον γινωσκομεν, αλλ᾽ εκ της μεγαλουργιας αυτου και προνοιας των οντων· δια τουτων γαρ ως δι᾽ εσοπτρων την απειρον αγαθοτητα και σοφιαν και δυναμιν κατανοουμεν.

1.97 (ƒζ’) Ο καθαρος νους η εν τοις ψιλοις νοημασι των ανθρωπινων πραγματων ευρισκεται η εν τη των ορατων φυσικη θεωρια η εν τη των αορατων η εν τω φωτι της αγιας Τριαδος.

1.98 (ƒη’) Εν μεν τη των ορατων θεωρια γενομενος ο νους η τους φυσικους αυτων λογους ερευνα η τους δι᾽ αυτων σημαινομενους η αυτην την αιτιαν ζητει.

1.99 (ƒθ’) Εν δε τη των αορατων διατριβων τους τε φυσικους αυτων λογους ζητει και την αιτιαν της γενεσεως αυτων και τα τουτοις ακολουθα και τις η περι αυτους προνοια και κρισις.

1.100 (ρ’) Εν δε Θεω γενομενος, τους περι της ουσιας αυτου πρωτον λογους ζητει μεν υπο του ποθου φλεγομενος, ουκ εκ των κατ᾽ αυτον δε παραμυθιαν ευρισκει· αμηχανον γαρ τουτο και ανενδεκτον παση γενετη φυσει εξ ισου. Εκ δε των περι αυτον παραμυθειται, λεγω δη των περι αϊδιοτητος, απειριας τε και (≡14__208≡> αοριστιας, αγαθοτητος τε και σοφιας και δυναμεως δημιουργικης τε και προνοητικης και κριτικης των οντων. Και τουτο παντη καταληπτον αυτου μονον, η απειρια· και αυτο το μηδεν γινωσκειν, υπερ νουν γινωσκειν, ως που οι θεολογοι ανδρες ειρηκασι Γρηγοριος τε και Διονυσιος.

(≡14__210≡>

ΕΚΑΤΟΝΤΑΣ ΔΕΥΤΕΡΑ

2.1 (α’) Ο γνησιως τον Θεον αγαπων, ουτος και απερισπαστως παντως προσευχεται· και ο απερισπαστως παντως προσευχομενος, ουτος και γνησιως τον Θεον αγαπα. Ουκ ευχεται δε απερισπαστως ο τινι των επιγειων εχων τον νουν προσηλωμενον· ουκ αρα αγαπα τον Θεον ο τινι των επιγειων εχον τον νουν προσδεδεμενον.

2.2 (β’) Ο νους πραγματι χρονιζων αισθητω παθος εχει παντως προς αυτο, οιον επιθυμιας η λυπης η οργης η μνησικακιας· και ει μη του πραγματος εκεινου καταφρονει, του παθους εκεινου ελευθερουσθαι ου δυναται.

2.3 (γ’) Τα μεν παθη του νου κρατουντα συνδεσμουσιν αυτον τοις πραγμασι τοις υλικοις· και του Θεου χωρισαντα αυτοις ενασχολεισθαι ποιουσιν. Η δε του Θεου αγαπη κρατησασα λυει αυτον των δεσμων, περιφρονειν πειθουσα ου μονον των αισθητων πραγματων, αλλα και αυτης ημων της προσκαιρου ζωης.

2.4 (δ’) Εργον των εντολων, ψιλα ποιειν τα των πραγματων νοηματα· αναγνωσεως δε και θεωριας, αϋλον και ανειδεον τον νουν απεργαζεσθαι· εκ δε τουτου συμβαινει το απερισπαστως προσευχεσθαι.

 (≡14__212≡> 2.5 (ε’) Ουκ αρκει η πρακτικη μεθοδος προς το τελειως τον νουν των παθων ελευθερωθηναι, ωστε δυνηθηναι αυτον απερισπαστως προσευχεσθαι, ει μη και διαφοροι αυτον διαδεχονται πνευματικαι θεωριαι. Η μεν γαρ ακρασιας και μισους μονον τον νουν ελευθεροι, αι δε και ληθης και αγνοιας αυτον απαλλαττουσι· και ουτω δυνησεται ως δει προσευχεσθαι.

2.6 (στ‘) Της καθαρας προσευχης δυο εισιν ακροταται καταστασεις· η μεν τοις πρακτικοις, η δε τοις θεωρητικοις επισυμβαινουσα. Και η μεν εκ φοβου Θεου και ελπιδος αγαθης τη ψυχη εγγινεται· η δε, απο θειου ερωτος και ακροτατης καθαρσεως. Γνωρισματα δε του μεν πρωτου μετρου, το εντος συναγαγειν τον νουν εκ παντων των του κοσμου νοηματων και ως αυτω αυτου παρισταμενου του Θεου, ωσπερ και παρεστη, ποιεισθαι τας προσευχας απερισπαστως και ανενοχλητως· του δε δευτερου, το εν αυτη τη ορμη της προσευχης αρπαγηναι τον νουν υπο του θειου και απειρου φωτος και μητε εαυτου μητε τινος αλλου των οντων το συνολον επαισθανεσθαι, ει μη μονου του δια της αγαπης εν αυτω την τοιαυτην ελλαμψιν ενεργουντος. Τοτε δε και περι τους περι Θεου λογους κινουμενος, καθαρας και τρανας τας περι αυτου λαμβανει εμφασεις.

2.7 (ζ’) Ο τις αγαπα, τουτο και αντεχεται παντως και παντων των προς τουτο εμποδιζοντων αυτω καταφρονει, ινα μη αυτου στερηθη· και ο τον Θεον αγαπων επιμελειται καθαρας προσευχης και παν παθος προς τουτο εμποδιζον αυτω αποβαλλει εξ εαυτου.

2.8 (η’) Ο την μητερα των παθων αποβαλων φιλαυτιαν, και τα λοιπα ευχερως συν Θεω αποτιθεται, οιον οργην, λυπην, μνησικακιαν (≡14__214≡> και τα εξης· ο δε υπο του προτερου κρατουμενος, υπο των δευτερων καν μη θελη τιτρωσκεται. Φιλαυτια δε εστι το προς το σωμα παθος.

2.9 (θ’) Δια τας πεντε ταυτας αιτιας οι ανθρωποι αγαπωσιν αλληλους ειτε επαινετως ειτε ψεκτως· οιον η δια τον Θεον, ως ο εναρετος παντας και ως ο τον εναρετον καν μηπω εναρετος· η δια φυσιν, ως οι γονεις τα τεκνα και εμπαλιν· η δια κενοδοξιαν, ως ο δοξαζομενος τον δοξαζοντα· η δια φιλαργυριαν, ως ο τον πλουσιον δια ληψιν· η δια φιληδονιαν, ως ο την γαστερα θεραπευομενος και τα υπογαστρια. Και η μεν πρωτη, επαινετη· η δε δευτερα, μεση· αι δε λοιπαι, εμπαθεις.

2.10 (ι’) Εαν τινας μεν μισης, τινας δε ουδε αγαπας ουδε μισης· ετερους δε αγαπας, αλλα συμμετρως, αλλους δε σφοδρα αγαπας· εκ ταυτης της ανισοτητος γνωθι οτι μακραν ει της τελειας αγαπης, ητις υποτιθεται παντα ανθρωπον εξ ισου αγαπησαι.

2.11 (ια’) Εκκλινον απο κακου και ποιησον αγαθον. Τουτεστι· πολεμησον τους εχθρους, ινα μειωσης τα παθη· επειτα δε νηφε, ινα μη αυξησωσι. Και παλιν· πολεμησον, ινα κτηση τας αρετας, και μετεπειτα νηφε, ινα αυτας διαφυλαξης. Και τουτο αν ειη το εργαζεσθαι και φυλασσειν.

2.12 (ιβ’) Οι κατα συγχωρησιν Θεου πειραζοντες ημας η το επιθυμητικον της ψυχης εκθερμαινουσιν η το θυμικον εκταρασσουσιν (≡14__216≡> η το λογιστικον επισκοτιζουσιν η το σωμα οδυναις περιβαλλουσιν η τα σωματικα διαρπαζουσιν.

2.13 (ιγ’) ῍Η δι᾽ εαυτων ημας οι δαιμονες εκπειραζουσιν η τους μη φοβουμενους τον Κυριον καθ᾽ ημων εφοπλιζουσι· και δι᾽ εαυτων μεν, οταν εκ των ανθρωπων ιδιασωμεν, ωσπερ και τον Κυριον εν τη ερημω· δια των ανθρωπων δε, οταν μετ᾽ αυτων συνδιατριψωμεν, ωσπερ και τον Κυριον δια των Φαρισαιων. Αλλ᾽ ημεις εις τον τυπον ημων αποβλεπομενοι αμφοτερωθεν αυτους αποκρουσωμεθα.

2.14 (ιδ’) Οταν αρχηται ο νους εις την αγαπην του Θεου προκοπτειν, τοτε και ο δαιμων της βλασφημιας αρχεται εκπειραζειν αυτον και τοιουτους αυτω λογισμους υποβαλλει, οιους ανθρωπων μεν ουδεις, μονος δε ο τουτων πατηρ διαβολος εφευρισκει. Τουτο δε ποιει φθονων τω θεοφιλει, ινα εις απογνωσιν ελθων ως τοιαυτα διανοηθεις, μηκετι τολμηση δια της συνηθους προσευχης προς αυτον αναπτηναι. Ουδεν δε εντευθεν ωφελειται ο αλαστωρ προς τον ιδιον σκοπον, αλλα και μαλλον βεβαιοτερους ημας απεργαζεται. Πολεμουμενοι γαρ και αντιπολεμουντες δοκιμωτεροι και γνησιωτεροι εις την αγαπην του Θεου ευρισκομεθα· η δε ρομφαια αυτου εισελθοι εις καρδιαν αυτου και τα τοξα αυτου συντριβειη.

2.15 (ιε’) Ο νους επιβαλλων τοις ορατοις κατα φυσιν νοει τα πραγματα δια μεσης της αισθησεως και ουτε ο νους κακον ουτε το κατα φυσιν νοειν ουτε δε τα πραγματα ουτε η αισθησις· Θεου (≡14__218≡> γαρ εισι ταυτα τα εργα. Τι ουν εστι το κακον; Δηλον οτι το παθος του κατα φυσιν νοηματος, οπερ δυναται μη ειναι εν τη των νοηματων χρησει, εαν ο νους γρηγορη.

2.16 (ιστ’) Παθος εστι κινησις ψυχης παρα φυσιν η επι φιλιαν αλογον η επι μισος ακριτον η τινος η δια τι των αισθητων. Οιον επι μεν φιλιαν αλογον η βρωματων η γυναικος η χρηματων η δοξης παρερχομενης η τινος αλλου των αισθητων η δια ταυτα· επι μισος δε ακριτον, οιον η τινος των προειρημενων, ως ειρηται, η προς τινα δια ταυτα.

2.17 (ιζ’) Η παλιν κακια εστιν η εσφαλμενη χρησις των νοηματων, η επακολουθει η παραχρησις των πραγματων. Οιον ως επι της γυναικος η ορθη χρησις της συνουσιας ο σκοπος εστι της παιδοποιιας. Ο ουν εις την ηδονην αποβλεψαμενος εσφαλη περι την χρησιν, το μη καλον ως καλον ηγησαμενος· ο ουν τοιουτος παραχρηται γυναικι συνουσιαζομενος. Και επι των αλλων δε πραγματων και νοηματων ομοιως.

2.18 (ιη’) Οταν τον νουν οι δαιμονες της σωφροσυνης εκβαλοντες τοις της πορνειας λογισμοις περικυκλωσωσι, τοτε μετα δακρυων λεγε προς τον Δεσποτην· Εκβαλοντες με νυν περιεκυκλωσαν με· το αγαλλιαμα μου, λυτρωσαι με απο των κυκλωσαντων με· και σωζη.

2.19 (ιθ’) Βαρυς ο της πορνειας δαιμων και σφοδρως επιτιθεται τοις κατα του παθους αγωνιζομενοις και μαλιστα εν τη αμελεια της διαιτης και εν ταις συντυχιαις των γυναικων. Λεληθοτως γαρ τη (≡14__220≡> λειοτητι της ηδονης υποκλεπτων τον νουν, μετεπειτα επεμβαινει δια της μνημης ησυχαζοντι· το τε σωμα εμπυριζων και ποικιλας μοφρας τω νω παριστων, προς την συγκαταθεσιν της αμαρτιας αυτον εκκαλειται· ας εαν θελης μη εγχρονιζειν εν σοι, νηστειαν αναλαβου και κοπον και αγρυπνιαν και την καλην ησυχιαν μετα εκτενους προσευχης.

2.20 (κ’) Οι την ψυχην ημων αει ζητουντες δια των εμπαθων λογισμων ζητουσιν, ινα αυτην εις την κατα διανοιαν η την κατ᾽ ενεργειαν αμαρτιαν εμβαλωσιν. Οταν ουν ευρωσι τον νουν μη παραδεχομενον, τοτε αισχυνθησονται και εντραπησονται· οταν δε τη πνευματικη θεωρια ενασχολουμενον, τοτε αποστραφησονται και καταισχυνθησονται σφοδρα δια ταχους.

2.21 (κα’) Διακονου λογον επεχει ο προς τους ιερους αγωνας αλειφων τον νουν και τους εμπαθεις λογισμους απελαυνων απ᾽ αυτου· πρεσβυτερου δε, ο εις την γνωσιν των οντων φωτιζων και την ψευδωνυμον γνωσιν εξαφανιζων· επισκοπου δε, ο τω αγιω μυρω τελειων της γνωσεως της προσκυνητης και αγιας Τριαδος.

2.22 (κβ’) Ασθενουσι μεν οι δαιμονες, οταν δια των εντολων μειωνται τα παθη τα εν ημιν· απολλυνται δε, οταν εις τελος δια της απαθειας της ψυχης εξαφανιζωνται, μηκετι ευρισκοντες τα δι᾽ ων (≡14__222≡> εν αυτη ευρισκοντο και επολεμουν αυτην. Και τουτο αν ειη το· Ασθενησουσι και απολουνται απο προσωπου σου.

2.23 (κγ’) Οι μεν των ανθρωπων δια φοβον ανθρωπινον των παθων απεχονται· οι δε, δια κενοδοξιαν· αλλοι δε, δι᾽ εγκρατειαν· ετεροι δε δια θειων κριματων των παθων ελευθερουνται.

2.24 (κδ’) Παντες οι λογοι του Κυριου τα τεσσαρα ταυτα περιεχουσι· τας εντολας, τα δογματα, τας απειλας, τας επαγγελιας. Και πασαν σκληραγωγιαν δια ταυτα υπομενομεν, οιον νηστειας, αγρυπνιας, χαμευνιας, κοπους και μοχθους εν διακονιαις, υβρεις, ατιμιας, στρεβλωσεις, θανατους και τα ομοια· Δια γαρ τους λογους των χειλεων σου, φησιν, εγω εφυλαξα οδους σκληρας.

2.25 (κε’) Μισθος της εγκρατειας, η απαθεια· της δε πιστεως, η γνωσις· και η μεν απαθεια τικτει την διακρισιν· η δε γνωσις, την εις Θεον αγαπην.

2.26 (κστ’) Πρακτικην μεν ο νους κατορθων εις φρονησιν προκοπτει· θεωρητικην δε, εις γνωσιν. Της μεν γαρ εστιν εις διακρισιν αρετης και κακιας φερειν τον αγωνιζομενον· της δε, εις τους περι ασωματων και σωματων λογους αγειν τον μετοχον. Της δε θεολογικης χαριτος τοτηνικαυτα καταξιουται, οπηνικα τα προειρημενα παντα δια των της αγαπης πτερων διαπερασας και εν Θεω γενομενος, τον περι αυτου λογον δια του Πνευματος, ως ανθρωπινω νω δυνατον, διασκοπησει.

2.27 (κζ’) Θεολογειν μελλων, μη τους κατ᾽ αυτον ζητησης λογους· (ου (≡14__224≡> μη γαρ ευρη ανθρωπινος νους, αλλ᾽ ουδ᾽ αλλου τινος των μετα Θεον), αλλα τους περι αυτον, ως οιον τε, διασκοπει, οιον τους περι αιδιοτητος, απειριας τε και αοριστιας, αγαθοτητος τε και σοφιας και δυναμεως δημιουργικης τε και προνοητικης και κριτικης των οντων. Ουτος γαρ εν ανθρωποις μεγα θεολογος, ο τουτων τους λογους καν ποσως εξευρισκων.

2.28 (κη’) Δυνατος ανηρ, ο τη πραξει την γνωσιν συζευξας· τη μεν γαρ την επιθυμιαν μαραινει και τον θυμον ημεροι· τη δε τον νουν πτεροι και προς Θεον εκδημει.

2.29 (κθ’) Οταν λεγη ο Κυριος· Εγω και ο Πατηρ εν εσμεν, το ταυτον της ουσιας σημαινει. Οταν δε παλιν λεγη· Εγω εν τω Πατρι και ο Πατηρ εν εμοι, το αχωριστον δηλοι των υποστασεων. Οι ουν Τριθειται χωριζοντες του Πατρος τον Υιον εις αμφικρημνον εμπιπτουσιν. ῍Η γαρ συναιδιον λεγοντες τω Πατρι τον Υιον, χωριζοντες δε αυτον εξ αυτου, αναγκαζονται λεγειν μη εξ αυτου γεγεννησθαι και εμπεσειν εις το τρεις λεγειν θεους και τρεις αρχας· η εξ αυτου γεγεννησθαι λεγοντες, χωριζοντες δε, αναγκαζονται λεγειν μη συναιδιον ειναι τω Πατρι και ποιησαι υπο χρονον τον των χρονων δεσποτην. Χρη γαρ και τον ενα Θεον τηρειν και τας τρεις υποστασεις ομολογειν, κατα τον μεγαν Γρηγοριον, και εκαστην μετα της ιδιοτητος. Και γαρ "διαιρειται" μεν, αλλ᾽ "αδιαιρετως", κατα τον αυτον, και "συναπτεται" μεν, "διηρημενως" δε. Και δια τουτο παραδοξος και η διαιρεσις και η ενωσις· επει τι εχει το παραδοξον, ει ως ανθρωπος ανθρωπω (≡14__226≡> ηνωται τε και κεχωρισται, ουτω και ο Υιος τω Πατρι και ουδεν πλεον;

2.30 (λ’) Ο τελειος εν αγαπη και εις ακρον απαθειας ελθων ουκ επισταται διαφοραν ιδιου και αλλοτριου η ιδιας και αλλοτριας η πιστου και απιστου η δουλου και ελευθερου η ολως αρσενος και θηλειας· αλλ᾽ ανωτερος της των παθων τυραννιδος γενομενος και εις την μιαν φυσιν των ανθρωπων αποβλεπομενος, παντας εξ ισου θεωρει και προς παντας ισως διακειται. Ουκ εστι γαρ εν αυτω Ελλην και Ιουδαιος ουδε αρσεν και θηλυ ουδε δουλος και ελευθερος, αλλα τα παντα και εν πασι Χριστος.

2.31 (λα’) Εκ των υποκειμενων εν τη ψυχη παθων λαμβανουσιν οι δαιμονες τας αφορμας του κινειν εν ημιν τους εμπαθεις λογισμους· ειτα δια τουτων πολεμουντες τον νουν, εκβιαζονται αυτον εις συγκαταθεσιν ελθειν της αμαρτιας. Ηττηθεντος δε αυτου, αγουσιν εις την κατα διανοιαν αμαρτιαν· και ταυτης αποτελεσθεισης, φερουσιν αυτον λοιπον αιχμαλωτον εις την πραξιν. Μετα δε ταυτην λοιπον οι την ψυχην δια των λογισμων ερημωσαντες συν αυτοις υποχωρουσι. Μενει δε μονον εν τω νω το ειδωλον της αμαρτιας, περι ου φησιν ο Κυριος· Οταν ιδητε το βδελυγμα της ερημωσεως εστος εν τοπω αγιω, ο αναγιγνωσκων νοειτω. Τοπος αγιος και ναος Θεου ο νους υπαρχει του ανθρωπου, εν ω οι δαιμονες δια των εμπαθων λογισμων την ψυχην ερημωσαντες, το ειδωλον της αμαρτιας εστησαν. Οτι δε και ιστορικως ηδη ταυτα γεγονεν, ουδεις των τα ιωσηππεια ανεγνωκοτων, ως οιμαι, αμφιβαλλει· πλην τινες φασι και επι του Αντιχριστου ταυτα γενησεσθαι.

 (≡14__228≡> 2.32 (λβ’) Τρια εισι τα κινουντα ημας επι τα καλα· τα φυσικα σπερματα, αι αγιαι δυναμεις και η αγαθη προαιρεσις. Και τα μεν φυσικα σπερματα, ως οταν ο θελομεν ινα ποιωσιν ημιν οι ανθρωποι και ημεις ομοιως ποιωμεν αυτοις· η ως οταν ιδωμεν τινα εν στενωσει η εν αναγκη και φυσικως ελεωμεν. Αι δε αγιαι δυναμεις, οιον οταν κινουμενοι επι καλω πραγματι ευρωμεν συνεργιαν αγαθην και κατευοδωμεθα. Η δε αγαθη προαιρεσις, ως οταν διακρινοντες το καλον απο του κακου αιρωμεθα το αγαθον.

2.33 (λγ’) Τρια δε παλιν εισι τα κινουντα ημας επι τα κακα· τα παθη, οι δαιμονες και η κακη προαιρεσις. Και τα μεν παθη, ως οταν επιθυμωμεν πραγματος παρα λογον, οιον η βρωματος παρα τον καιρον η παρα την χρειαν η γυναικος παρα τον σκοπον της παιδοποιιας και της μη νομιμου· και παλιν οταν οργιζωμεθα η λυπωμεθα παρα το εικος, οιον κατα του ατιμασαντος η ζημιωσαντος. Οι δε δαιμονες, οιον οταν εν τη αμελεια ημων καιροσκοπουντες επιτιθωνται ημιν αφνω μετα πολλης σφοδροτητος, κινουντες τα προειρημενα παθη και τα ομοια. Η δε κακη προαιρεσις, οιον οταν εν γνωσει του καλου το κακον ανθαιρωμεθα.

2.34 (λδ’) Μισθοι των πονων της αρετης εισιν η απαθεια και η γνωσις· αυται γαρ προξενοι γινονται βασιλειας ουρανων, ως και τα παθη και η αγνωσια κολασεως αιωνιου. Ο ουν τουτους δια δοξαν ανθρωπων ζητων και μη δι᾽ αυτο το καλον, ακουει παρα της Γραφης· Αιτειτε και ου λαμβανετε, διοτι κακως αιτεισθε.

(≡14__230≡> 2.35 (λε’) Εισι πολλα τινα φυσει καλα υπο των ανθρωπων γινομενα, αλλ᾽ ου καλα παλιν δια τινα αιτιαν· οιον νηστεια και αγρυπνια, προσευχη και ψαλμωδια, ελεημοσυνη και ξενοδοχια φυσει καλα εργα εισιν, αλλ᾽ οταν δια κενοδοξιαν γινωνται, ουκετι καλα.

2.36 (λστ’) Παντων των πραττομενων υφ᾽ ημων τον σκοπον ζητει ο Θεος, ειτε δι᾽ αυτον πραττομεν ειτε δι᾽ αλλην αιτιαν.

2.37 (λζ’) Οταν ακουσης της Γραφης λεγουσης· οτι συ αποδωσεις εκαστω κατα τα εργα αυτου· ου τα παρα τον ορθον σκοπον πραττομενα, ει και δοκει καλα ειναι, ο Θεος καλα αποδιδωσι, αλλα τα κατα τον ορθον δηλονοτι. Ου γαρ εις τα γινομενα, αλλ᾽ εις τον σκοπον των γινομενων η κρισις του Θεου εφορα.

2.38 (λη’) Ο της υπερηφανιας δαιμων διπλην εχει την πονηριαν· η γαρ εαυτω αναπειθει τον μοναχον επιγραφειν τα κατορθωματα και ουχι τω Θεω τω και χορηγω των καλων και βοηθω προς κατορθωσιν, η τουτω μη πειθομενον τους ετι ατελεστερους των αδελφων υποβαλλει εξουθενειν. Αγνοει δε και ουτως ο ενεργουμενος οτι την του Θεου βοηθειαν αναπειθει αυτον απαρνεισθαι. Ει γαρ εκεινους ως μη δυνηθεντας κατορθωσαι εξουθενει, εαυτον δηλονοτι ως εξ ιδιας δυναμεως κατορθωσαντα εισαγει· οπερ εστι αμηχανον, του Κυριου ειποντος· Χωρις εμου ου δυνασθε ποιειν ουδεν· επειδη η ημετερα ασθενεια κινουμενη επι τα καλα ανευ του χορηγου των καλων εις τελος αγειν ου δυναται.

2.39 (λθ’) Ο εγνωκως της ανθρωπινης φυσεως την ασθενειαν, ουτος (≡14__232≡> ειληφε πειραν της θειας δυναμεως και ο τοιουτος δι᾽ αυτης τα μεν κατορθωσας, τα δε σπευδων κατορθωσαι, ουκ εξουθενει ποτε ουδενα ανθρωπων. Οιδε γαρ οτι ωσπερ αυτω εβοηθησε και πολλων παθων και χαλεπων ηλευθερωσεν, ουτω δυνατος εστι και πασι βοηθησαι οτε θελει και μαλιστα τοις δι᾽ αυτον αγωνιζομενοις· ει και κριμασι τισιν υφ᾽ εν απαντας των παθων ουκ απαλλαττει, αλλ᾽ ιδιοις καιροις, ως αγαθος και φιλανθρωπος ιατρος, εκαστον των σπευδοντων ιαται.

2.40 (μ’) Επι τη των παθων ανενεργησια η υπερηφανια επισυμβαινει, η των αιτιων αποκοπτομενων η των δαιμονων δολουργως υποχωρουντων.

2.41 (μα’) Πασα σχεδον αμαρτια δια ηδονην γινεται και η ταυτης αναιρεσις δια κακοπαθειας και λυπης η εκουσιου η ακουσιου, δια μετανοιας η οικονομικης επιφορας δια της προνοιας επαγομενης. Ει γαρ εαυτους εκρινομεν, ουκ αν εκρινομεθα· κρινομενοι δε υπο Κυριου παιδευομεθα, ινα μη συν τω κοσμω κατακριθωμεν.

2.42 (μβ’) Οταν σοι ελθη εξ απροσδοκητου πειρασμος, μη τον δι᾽ ου αιτιω, αλλα το δια τι ζητει και ευρισκεις διορθωσιν· επει ειτε δι᾽ εκεινου ειτε δι᾽ αλλου πιειν ειχες παντως των του Θεου κριματων το αψινθιον.

2.43 (μγ’) Οσον ει κακοτροπος, το κακοπαθειν μη απαναινου, ινα δι᾽ αυτου ταπεινωθεις την υπερηφανιαν εμεσης.

2.44 (μδ’) Οι μεν των πειρασμων, ηδονας· οι δε, λυπας· οι δε, οδυνας (≡14__234≡> σωματικας τοις ανθρωποις προσαγουσι. Κατα γαρ την εγκειμενην εν τη ψυχη των παθων αιτιαν και το φαρμακον ο ιατρος των ψυχων δια των αυτου κριματων επιτιθησιν.

2.45 (με’) Αι επιφοραι των πειρασμων τοις μεν προς ηδη γεγονοτων αμαρτηματων αναιρεσιν, τοις δε προς νυν ενεργουμενων, αλλοις προς μελλοντων ενεργεισθαι ανακοπην επαγονται· διχα των προς δοκιμην επισυμβαινοντων, ως επι του Ιωβ.

2.46 (μστ’) Ο μεν εχεφρων των θειων κριματων την ιατρειαν αναλογιζομενος ευχαριστως φερει τας δια τουτων επισυμβαινουσας αυτω συμφορας, μηδενα αλλον τουτων αιτιον η τας εαυτου αμαρτιας λογιζομενος. Ο δε αφρων, την του Θεου αγνοων σοφωτατην προνοιαν, αμαρτανων και παιδευομενος η τον Θεον η τους ανθρωπους των εαυτου κακων αιτιους λογιζεται.

2.47 (μζ’) Εισι τινα ιστωντα τα παθη της κινησεως και μη εωντα προβηναι εις αυξησιν, και εισιν ετερα ελαττουντα και εις μειωσιν αγοντα· οιον νηστεια και κοπος και αγρυπνια ουκ εωσιν αυξειν την επιθυμιαν· αναχωρησις δε και θεωρια και προσευχη και ερως εις Θεον ελαττουσιν αυτην και εις αφανισμον αγουσι. Και επι του θυμου δε ομοιως· οιον μακροθυμια και αμνησικακια και πραοτης ιστωσιν αυτον και ουκ εωσιν αυξειν· αγαπη δε και ελεημοσυνη και χρηστοτης και φιλανθρωπια εις μειωσιν αγουσιν.

2.48 (μη’) Ουτινος ο νους διαπαντος εστι προς τον Θεον, τουτου και η επιθυμια εις τον θειον υπερηυξησεν ερωτα και ο θυμος ολοστος εις την θειαν μετετραπη αγαπην. Τη γαρ χρονια της θειας ελλαμψεως (≡14__236≡> μετουσια ολος φωτοειδης γεγονως και το παθητικον αυτου μερος προς εαυτον συσφιγξας, εις ερωτα θειον, ως ειρηται, ακαταλεκτον και αγαπην ακαταπαυστον εστρεψεν, ολως εκ των επιγειων επι το θειον μεταγαγων.

2.49 (μθ’) Ου παντως ο μη φθονων μηδε οργιζομενος μηδε μνησικακων τω λυπησαντι ηδη και αγαπην εχει προς αυτον. Δυναται γαρ και μηπω αγαπων κακον αντι κακου μη αποδουναι δια την εντολην, ου παντως δε οτι και καλον ανταποδουναι κακου αβιαστως· το γαρ εκ διαθεσεως καλως ποιειν τοις μισουσι μονης εστι της πνευματικης τελειας αγαπης.

2.50 (ν’) Ουχ ο μη αγαπων τινα ηδη παντως και μισει αυτον, ουδε παλιν ο μη μισων ηδη παντως και αγαπα· αλλα δυναται ως μεσος ειναι προς αυτον, τουτεστι μητε αγαπαν μητε μισειν. Την γαρ αγαπητικην διαθεσιν μονοι οι εν τω ενατω κεφαλαιω ταυτης της εκατονταδος ειρημενοι πεντε τροποι εμποιειν πεφυκασιν, ο τε επαινετος και ο μεσος και οι ψεκτοι.

2.51 (να’) Οταν ιδης τον νουν σου τοις υλικοις ηδεως ενασχολουμενον και τοις τουτων νοημασιν εμφιλοχωρουντα, γινωσκε σεαυτον ταυτα μαλλον η τον Θεον αγαπωντα· Οπου γαρ εστιν ο θησαυρος σου, φησιν ο Κυριος, εκει και η καρδια σου εσται.

2.52 (νβ’) Νους Θεω συναπτομενος και αυτω εγχρωνιζων δια προσευχης και αγαπης, σοφος γινεται και αγαθος και δυνατος και φιλανθρωπος και ελεημων και μακροθυμος· και απλως ειπειν, παντα σχεδον τα θεια ιδιωματα εν εαυτω περιφερει. Τουτου δε αναχωρων και τοις υλικοις προσχωρων, η κτηνωδης γινεται (≡14__238≡> φιληδονος γεγονως η θηριωδης, δια ταυτα τοις ανθρωποις μαχομενος.

2.53 (νγ’) Κοσμον λεγει η Γραφη τα υλικα πραγματα και κοσμικοι εισιν οι τουτοις τον νουν ενασχολουντες, προς ους και λεγει εντρεπτικωτερον· Μη αγαπατε τον κοσμον μηδε τα εν τω κοσμω· η επιθυμια της σαρκος και η επιθυμια των οφθαλμων και η αλαζονεια του βιου ουκ εστιν εκ του Θεου, αλλ᾽ εκ του κοσμου εστι, και τα εξης.

2.54 (νδ’) Μοναχος εστιν ο των υλικων πραγματων τον νουν αποχωρισας και δι᾽ εγκρατειας και αγαπης και ψαλμωδιας και προσευχης προσκαρτερων τω Θεω.

2.55 (νε’) Κτηνοτροφος μεν εστιν νοητως ο πρακτικος· κτηνων γαρ λογον επεχουσι τα ηθικα κατορθωματα, διο και ελεγεν ο Ιακωβ· Ανδρες κτηνοτροφοι εισιν οι παιδες σου. Ποιμην δε προβατων, ο γνωστικος· προβατων γαρ λογον επεχουσιν οι λογισμοι, επι τα ορη των θεωρηματων υπο του νου ποιμαινομενοι, δια τουτο και· Βδελυγμα τοις Αιγυπτιοις πας ποιμην προβατων, ηγουν ταις εναντιαις δυναμεσι.

2.56 (νστ’) Ο μεν φαυλος νους, κινουμενου του σωματος δια των αισθησεων επι τας ιδιας επιθυμιας και ηδονας, εξακολουθει και συγκατιθεται ταις τουτου φαντασιαις και ορμαις· ο δε εναρετος εγκρατευεται και κατεχει αυτο απο των εμπαθων φαντασιων και ορμων και μαλλον φιλοσοφει βελτιους ποιησαι τας τοιαυτας αυτου κινησεις.

2.57 (νζ’) Των αρετων αι μεν εισι σωματικαι, αι δε ψυχικαι. Και (≡14__240≡> σωματικαι μεν εισιν, οιον νηστεια, αγρυπνια, χαμευνια, διακονια, εργοχειρον προς το μη επιβαρησαι τινα η προς μεταδοσιν και τα εξης. Ψυχικαι δε εισιν, οιον αγαπη, μακροθυμια, πραοτης, εγκρατεια, προσευχη και τα εξης. Εαν ουν εκ τινος αναγκης η περιστασεως σωματικης, οιον αρρωστιας η τινος των τοιουτων, συμβη ημιν μη δυνηθηναι εκτελεσαι τας προειρημενας σωματικας αρετας, συγγνωμην εχομεν παρα του και τας αιτιας ειδοτος. Τας δε ψυχικας μη εκτελουντες, ουδεμιαν εξομεν απολογιαν· ου γαρ εισιν υπο αναγκην.

2.58 (νη’) Η εις Θεον αγαπη πασης ηδονης παρερχομενης και παντος πονου και λυπης πειθει καταφρονειν τον μετοχον αυτης. Και πειθετωσαν σε οι αγιοι παντες, τοσαυτα πεπονθοτες δια Χριστον μετα χαρας.

2.59 (νθ’) Προσεχε σεαυτω απο της μητρος των κακων φιλαυτιας, ητις εστιν η του σωματος αλογος φιλια. Εκ ταυτης γαρ ευλογοφανως τικτονται οι πρωτοι και εμπαθεις και γενικωτατοι τρεις λογισμοι, ο της γαστριμαργιας λεγω και φιλαργυριας και κενοδοξιας, τας αφορμας εκ της αναγκαιας του σωματος δηθεν λαμβανοντες χρειας· εξ ων γενναται απας ο των κακων καταλογος. Δει ουν, ως ειρηται, προσεχειν αναγκαιως και ταυτη πολεμειν μετα πολλης νηψεως· ταυτης γαρ αναιρουμενης, συναναιρουνται παντες οι εξ αυτης.

2.60 (ε’) Το της φιλαυτιας παθος τω μεν μοναχω ελεειν υποτιθεται το σωμα και συνελθειν παρα το προσηκον εις τα βρωματα, οικονομιας δηθεν χαριν και κυβερνησεως, ινα κατα μικρον παρασυρομενος εις τον βοθρον της φιληδονιας εμπεση. Τω δε κοσμικω (≡14__242≡> εντευθεν ηδη προνοιαν αυτω ποιεισθαι εις επιθυμιαν υποβαλλει.

2.61 (ξα’) Την της προσευχης ακροτατην καταστασιν ταυτην ειναι λεγουσι· το εξω σαρκος και κοσμου γενεσθαι τον νουν και αϋλον παντη και ανειδεον εν τω προσευχεσθαι. Ο ουν ταυτην αλωβητον διατηρων την καταστασιν, ουτος οντως αδιαλειπτως προσευχεται.

2.62 (ξβ’) Ωσπερ το σωμα αποθνησκον παντων χωριζεται των του κοσμου πραγματων, ουτω και ο νους εν τω ακρως προσευχεσθαι αποθνησκων παντων χωριζεται των του κοσμου νοηματων. Εαν μη γαρ τον τοιουτον αποθανη θανατον, μετα Θεου ευρεθηναι και ζησαι ου δυναται.

2.63 (ξγ’) Μηδεις σε απατηση, μοναχε, οτι ενι σε σωθηναι ηδονη και κενοδοξια δουλευοντα.

2.64 (ξδ’) Ωσπερ το σωμα δια των πραγματων αμαρτανει και εχει προς παιδαγωγιαν τας σωματικας αρετας, ινα σωφρονη· ουτω και ο νους δια των εμπαθων νοηματων και εχει ωσαυτως προς παιδαγωγιαν τας ψυχικας αρετας, ινα καθαρως και απαθως ορων τα πραγματα σωφρονη.

2.65 (ξε’) Ωσπερ τας ημερας διαδεχονται αι νυκτες και τα θερη οι χειμωνες· ουτω κενοδοξιαν και ηδονην λυπαι και οδυναι, ειτε εν τω παροντι ειτε εν τω μελλοντι.

2.66 (ξστ’) Ουκ εστιν αμαρτησαντα εκφυγειν την μελλουσαν κρισιν ανευ εκουσιων ενταυθα πονων η ακουσιων επιφορων.

 (≡14__244≡> 2.67 (ξζ’) Δια πεντε αιτιας φασι παραχωρεισθαι ημας υπο του Θεου πολεμεισθαι υπο δαιμονων· και πρωτην μεν ειναι φασιν, ινα πολεμουμενοι και αντιπολεμουντες εις διακρισιν της αρετης και της κακιας ελθωμεν· δευτεραν δε, ινα πολεμω και πονω την αρετην κτωμενοι, βεβαιαν αυτην και αμεταπτωτον εξωμεν· τριτην δε, ινα προκοπτοντες εις την αρετην μη υψηλοφρονωμεν, αλλα μαθωμεν ταπεινοφρονειν· τεταρτην δε, ινα πειραθεντες της κακιας, τελειον μισος αυτην μισησωμεν· πεμπτην δε επι πασαις, ινα απαθεις γενομενοι μη επιλαθωμεθα της οικειας ασθενειας μητε της του βοηθησαντος δυναμεως.

2.68 (ξη’) Ωσπερ του πεινωντος ο νους αρτον φανταζεται και του διψωντος υδωρ, ουτω και του γαστριμαργου ποικιλιας εδεσματων· και του φιληδονου, μορφας γυναικων· και του κενοδοξου, τας εξ ανθρωπων τιμας· και του φιλαργυρου, τα κερδη· και του μνησικακου, την αμυναν του λυπησαντος· και του φθονερου, την κακωσιν του φθονουμενου, και επι των αλλων παθων ομοιως. Εκ γαρ των παθων οχλουμενος ο νους λαμβανει τα εμπαθη νοηματα, και εγρηγοροτος του σωματος και κατα τους υπνους.

2.69 (ξθ’) Οταν η επιθυμια αυξη, τας ποιητικας των ηδονων υλας εν τοις υπνοις ο νους φανταζεται· οταν δε ο θυμος, τα φοβων ποιητικα πραγματα βλεπει. Αυξουσι μεντοι τα παθη οι ακαθαρτοι δαιμονες, συνεργον την ημετεραν αμελειαν λαμβανοντες και ταυτα ερεθιζοντες· ελαττουσι δε οι αγιοι αγγελοι, προς την των αρετων ημας κινουντες εργασιαν.

2.70 (ο’) Το μεν επιθυμητικον της ψυχης πυκνοτερον ερεθιζομενον εξιν φιληδονιας δυσκινητον τη ψυχη εντιθησιν· ο δε θυμος συνεχως ταρασσομενος δειλον και ανανδρον τον νουν απεργαζεται. Ιωνται δε το μεν ασκησις επιτεταμενη νηστειας και αγρυπνιας (≡14__246≡> και προσευχης· τον δε, χρηστοτης και φιλανθρωπια και αγαπη και ελεος.

2.71 (οα’) ῍Η δια των πραγματων οι δαιμονες πολεμουσιν η δια των εν πραγμασιν εμπαθων νοηματων· και δια μεν των πραγματων τους εν τοις πραγμασιν οντας, δια δε των νοηματων τους των πραγματων κεχωρισμενους.

2.72 (οβ’) Οσον εστιν ευκοπωτερον το κατα διανοιαν αμαρτανειν του κατ᾽ ενεργειαν, τοσουτον εστι βαρυτερος ο δια των νοηματων πολεμος του δια των πραγματων.

2.73 (ογ’) Τα μεν πραγματα εξωθεν εισι του νου, τα δε τουτων νοηματα εσωθεν συνιστανται. Εν αυτω ουν εστι το ευ τουτοις χρησασθαι η κακως· τη γαρ εσφαλμενη των νοηματων χρησει η παραχρησις των πραγματων ακολουθει.

2.74 (οδ’) Δια των τριων τουτων λαμβανει ο νους τα εμπαθη νοηματα· δια της αισθησεως, δια της κρασεως, δια της μνημης. Και δια μεν της αισθησεως, οταν προσβαλλοντα αυτη τα πραγματα προς απερ τα παθη κεκτημεθα, κινη αυτον προς εμπαθεις λογισμους· δια δε της κρασεως, οταν εξ ακολαστου διαιτης η ενεργειας δαιμονων η νοσηματος τινος αλλοιουμενη η του σωματος κρασις, κινη αυτον παλιν προς εμπαθεις λογισμους η κατα της προνοιας· δια δε της μνημης, οταν των πραγματων προς απερ πεπονθαμεν τα νοηματα η μνημη αναφερη και κινη αυτον ομοιως προς εμπαθεις λογισμους.

2.75 (οε’) Των εις χρησιν παρα Θεου δοθεντων ημιν πραγματων τα μεν εν τη ψυχη, τα δε εν τω σωματι, τα δε περι το σωμα ευρισκεται· οιον εν μεν τη ψυχη, αι δυναμεις αυτης· εν δε τω σωματι, (≡14__248≡> τα αισθητηρια και τα λοιπα μελη· περι δε το σωμα, βρωματα, χρηματα, κτηματα και τα εξης. Το ουν ευ τουτοις χρησασθαι η κακως η τοις περι ταυτα συμβεβηκοσιν η εναρετους η φαυλους ημας αποφαινει.

2.76 (οστ’) Των εν τοις πραγμασι συμβεβηκοτων τα μεν εισι των εν τη ψυχη, τα δε των εν τω σωματι, τα δε των περι το σωμα πραγματων· και των μεν εν τη ψυχη, οιον γνωσις και αγνοια, ληθη και μνημη, αγαπη και μισος, φοβος και θαρσος, λυπη και χαρα και τα εξης· των εν τω σωματι, οιον ηδονη και πονος, αισθησις και πηρωσις, υγιεια και νοσος, ζωη και θανατος και τα τοιαυτα· των δε περι το σωμα, οιον ευτεκνια και ατεκνια, πλουτος και πενια, δοξα και αδοξια και τα εξης. Τουτων δε τα μεν καλα, τα δε κακα τοις ανθρωποις νομιζεται, ουδεν αυτων κακον ον τω ιδιω λογω· παρα δε την χρησιν ειτε κακα κυριως ειτε αγαθα ευρισκεται.

2.77 (οζ’) Καλη η γνωσις τη φυσει, ομοιως δε και η υγιεια· αλλα ταναντια τους πολλους ηπερ ταυτα ωνησεν. Τοις γαρ φαυλοις ουκ εις καλον η γνωσις συμβαινει, ει και τη φυσει, ως ειρηται, εστι καλη· ομοιως δε ουδε υγιεια ουδε πλουτος ουδε χαρα· ου γαρ συμφεροντως τουτοις κεχρηνται. Αρα ουν ταναντια τουτοις συμφερει· ουκουν ουδε εκεινα κακα τω ιδιω λογω τυγχανει, ει και δοκει κακα ειναι.

2.78 (οη’) Μη παραχρω τοις νοημασιν, ινα μη εξ αναγκης και τοις πραγμασι παραχρηση. Εαν γαρ μη τις πρωτον κατα διανοιαν αμαρτανη, ουκ αν αμαρτοι ποτε κατ᾽ ενεργειαν.

(≡14__250≡> 2.79 (οθ’) Εικων του χοϊκου αι γενικαι κακιαι υπαρχουσιν, οιον αφροσυνη, δειλια, ακολασια, αδικια· εικων δε του επουρανιου αι γενικαι αρεται, οιον φρονησις, ανδρεια, σωφροσυνη, δικαιοσυνη. Αλλα καθως εφορεσαμεν την εικονα του χοϊκου, φορεσωμεν και την εικονα του επουρανιου.

2.80 (π’) Ει θελεις ευρειν την οδον την απαγουσαν εις την ζωην, εν τη οδω αυτην ζητει, κακει αυτην ευρισκεις, τη ειπουση· Εγω ειμι η οδος και η αληθεια και η ζωη. Πλην σφοδρα εμπονως ζητει, διοτι ολιγοι εισιν οι ευρισκοντες αυτην, και μηπως των ολιγων απολειφθεις, μετα των πολλων ευρεθηση.

2.81 (πα’) Δια τα πεντε ταυτα η ψυχη απο αμαρτιων ανακοπτεται· η δια τον φοβον των ανθρωπων η δια τον φοβον της κρισεως η δια την μελλουσαν μισθαποδοσιαν η δια την αγαπην του Θεου η τελευταιον δια την συνειδησιν τυπτουσαν.

2.82 (πβ’) Τινες φασιν οτι ουκ αν ην το κακον εν τοις ουσιν, ει μητι δ᾽ αν ετερα τις ην δυναμις, η ανθελκουσα ημας επ᾽ αυτο· αυτη δε εστιν ουδε ετερον η η των κατα φυσιν του νου ενεργειων αμελεια. Διοπερ οι τουτων την επιμελειαν ποιουμενοι, τα μεν καλα αει ποιουσι, τα δε κακα ουδεποτε. Ει ουν θελεις και συ, απωσαι την αμελειαν και συναπελαυνεις την κακιαν, ητις εστιν η εσφαλμενη χρησις των νοηματων, η επακολουθει η παραχρησις των πραγματων.

2.83 (πγ’) Κατα φυσιν του εν ημιν λογικου μερους το τε υποταγηναι τω θειω λογω και το αρχειν του εν ημιν αλογου μερους· (≡14__252≡> αυτη ουν η ταξις εν πασι φυλαχθητω και ουτε το κακον εσται εν τοις ουσιν ουτε το επ᾽ αυτο ανθελκον ευρεθησεται.

2.84 (πδ’) Οι μεν των λογισμων απλοι εισιν, οι δε συνθετοι. Και απλοι μεν εισιν οι απαθεις· συνθετοι δε οι εμπαθεις, ως εκ παθους και νοηματος συγκειμενοι. Τουτων ουτως εχοντων, πολλους των απλων εστιν ιδειν επομενους τοις συνθετοις, οταν αρξωνται κινεισθαι προς το κατα διανοιαν αμαρτανειν. Οιον ως επι του χρυσιου· ανεβη επι την μνημην τινος λογισμος περι χρυσιου εμπαθης και ωρμησε τη διανοια επι το κλεπτειν και απετελεσε κατα νουν την αμαρτιαν. Συνειποντο δε τη μνημη του χρυσιου και η μνημη του βαλλαντιου και του σκευαριου και του κουβουκλειου και των εξης. Και η μεν μνημη του χρυσιου ην συνθετος· ειχε γαρ το παθος· η δε του βαλλαντιου και του σκευαριου και των εξης, απλη· ου γαρ ειχε προς αυτα παθος ο νους· και επι παντος δε λογισμου ομοιως εχει, επι τε κενοδοξιας και γυναικος και των λοιπων. Ου γαρ παντες οι συνεπομενοι τω εμπαθει λογισμοι και εμπαθεις εισιν, ως απεδειξεν ο λογος· εκ τουτων ουν δυναμεθα γνωναι ποια τα εμπαθη νοηματα και ποια τα απλα.

2.85 (πε’) Τινες μεν φασιν οτι των μοριων του σωματος καθαπτομενοι οι δαιμονες κατα τους υπνους κινουσι το παθος της πορνειας· ειτα το παθος κινουμενον αναφερει την μορφην της γυναικος δια της μνημης επι τον νουν. Τινες δε, οτι τω μεν νω εν σχηματι γυναικος παραφαινονται· των δε μοριων του σωματος καθαπτομενοι, την ορεξιν κινουσι και ουτω γινονται αι φαντασιαι. Ετεροι δε παλιν, οτι το παθος το επικρατουν εν τω πλησιαζοντι δαιμονι κινει το παθος και ουτως αναπτεται προς λογισμους η ψυχη, αναφερουσα τας μορφας δια της μνημης· και (≡14__254≡> επι των αλλων δε εμπαθων φαντασιων ομοιως οι μεν ουτως, οι δε ουτως συμβαινειν φασι. Πλην εν ουδενι των ειρημενων τροπων ισχυουσι παθος το οιονδηποτε κινησαι οι δαιμονες, παρουσης τη ψυχη αγαπης και εγκρατειας, ουτε εγρηγοροτος του σωματος ουτε κατα τους υπνους.

2.86 (πστ’) Τα μεν των του νομου εντολων και σωματικως και πνευματικως αναγκη φυλαττειν, τα δε πνευματικως μονον. Οιον το ου μοιχευσεις, ου φονευσεις, ου κλεψεις και τα ομοια, και σωματικως και πνευματικως χρη φυλαττειν· και πνευματικως δε τρισσως. Το δε περιτεμνεσθαι και φυλαττειν το Σαββατον και σφαξαι τον αμνον και εδεσθαι αζυμα επι πικριδων και τα ομοια, πνευματικως μονον.

2.87 (πζ’) Τρεις εισιν ηθικαι καταστασεις γενικωτεραι εν τοις μοναχοις· και πρωτη μεν, το μηδεν αμαρτανειν κατ᾽ ενεργειαν· δευτερα δε, το μη εγχρονιζειν εν τη ψυχη τους εμπαθεις λογισμους· τριτη δε, το τας μορφας των γυναικων και των λυπησαντων απαθως θεωρειν κατα διανοιαν.

2.88 (πη’) Ακτημων εστιν ο αποταξαμενος πασι τοις υπαρχουσιν αυτω και μηδεν το συνολον επι γης κεκτημενος πλην του σωματος· και την προς αυτο δε σχεσιν διαρρηξας, τω Θεω και τοις ευσεβεσι την εαυτου κατεπιστευσεν οικονομιαν.

2.89 (πθ’) Των κτωμενων οι μεν απαθως κτωνται, διο και στερουμενοι αυτων ου λυπουνται, ως οι την αρπαγην των υπαρχοντων αυτων μετα χαρας προσδεξαμενοι. Οι δε εμπαθως κτωνται, διο και μελλοντες στερεισθαι περιλυποι γινονται, ως ο εν τω (≡14__256≡> Ευαγγελιω πλουσιος απηλθε λυπουμενος· ει δε και στερουνται, μεχρι θανατου λυπουνται. Του ουν απαθους και του εμπαθους την διαθεσιν η στερησις ελεγχει.

2.90 (ƒ‘) Τους μεν ακρως προσευχομενους πολεμουσιν οι δαιμονες, ινα τα νοηματα των αισθητων πραγματων ψιλα μη αναλαμβανωσι· τους δε γνωστικους, ινα εγχρονιζωσιν εν αυτοις οι εμπαθεις λογισμοι· τους δε περι την πραξιν αγωνιζομενους, ινα πεισωσιν αυτους κατ᾽ ενεργειαν αμαρτανειν· παντι δε τροπω προς παντας αγωνιζονται, ινα απο του Θεου οι δειλαιοι τους ανθρωπους χωρισωσι.

2.91 (ƒα’) Οι κατα τον βιον τουτον υπο της θειας προνοιας εις ευσεβειαν εγγυμναζομενοι, δια των τριων τουτων πειρασμων δοκιμαζονται· οιον η δια της των ηδεων δοσεως, ως επι υγειας και καλλους και ευτεκνιας και χρηματων και δοξης και των ομοιων· η δια της των λυπηρων επιφορας, οιον στερησεως τεκνων και χρηματων και δοξης· η δια των οδυνην εμποιουντων τω σωματι, οιον νοσηματων και βασανων και των εξης. Και προς μεν τους πρωτους λεγει ο Κυριος· Ει τις ουκ αποτασσεται πασι τοις υπαρχουσιν αυτου, ου δυναται μου ειναι μαθητης· προς δε τους δευτερους και τους τριτους· Εν τη υπομονη υμων κτησασθε τας ψυχας υμων.

2.92 (ƒβ’) Τα τεσσαρα ταυτα φασιν αλλοιωσαι την κρασιν του σωματος και διδοναι τω νω λογισμους ειτε εμπαθεις ειτε απαθεις δι᾽ αυτης· οιον τους αγγελους, τους δαιμονας, τους αερας, την διαιταν. Και τους μεν αγγελους λογω φασιν αλλοιωσαι· τους δε δαιμονας, δι᾽ επαφης· τους δε αερας, ταις μεταβολαις· την δε (≡14__258≡> διαιταν, ταις των βρωματων και ποματων ποιοτησι και πλεονασμω και ελαττωσει· παρεξ των δια μνημης και ακοης και ορασεως συμβαινουσων αυτη αλλοιωσεων, πρωτοπαθουσης της ψυχης εκ των συμπιπτοντων αυτη λυπηρων η χαροποιων. Και εκ τουτων μεν προσπασχουσα η ψυχη αλλοιοι την κρασιν του σωματος· εκ δε των προειρημενων η κρασις αλλοιουμενη παρεχει τω νω λογισμους.

2.93 (ƒγ’) Θανατος μεν εστι κυριως ο του Θεου χωρισμος· κεντρον δε του θανατου, η αμαρτια· ο δεξαμενος ο Αδαμ ομου του της ζωης ξυλου και του παραδεισου και του Θεου εξοριστος γεγονεν· ω επεκολουθησεν εξ αναγκης και ο του σωματος θανατος. Ζωη δε κυριως εστιν ο ειπων· Εγω ειμι η ζωη· ουτος εν τω θανατω γενομενος, τον νεκρωθεντα παλιν εις την ζωην επανηγαγεν.

2.94 (ƒδ’) Ο λογος συγγραφομενος η προς την εαυτου υπομνησιν συγγραφεται η προς ωφελειαν ετερων η και αμφω η προς βλαβην τινων η προς επιδειξιν η εξ αναγκης.

2.95 (ƒε’) Τοπος χλοης εστιν η πρακτικη αρετη· υδωρ δε αναπαυσεως, η γνωσις των γεγονοτων.

2.96 (ƒστ‘) Σκια θανατου εστιν η ανθρωπινη ζωη· ει τις ουν εστι μετα του Θεου και ο Θεος μετ᾽ αυτου εστιν, ουτος δυναται ειπειν εναργως το· Εαν γαρ και πορευθω εν μεσω σκιας θανατου, ου φοβηθησομαι κακα, οτι συ μετ᾽ εμου ει.

2.97 (ƒζ’) Νους μεν καθαρος ορθα βλεπει τα πραγματα· λογος δε γεγυμνασμενος υπ᾽ οψιν αγει τα οραθεντα· ακοη δε λαμπρα υποδεχεται (≡14__260≡> αυτα. Ο δε των τριων εστερημενος τον ειρηκοτα κακιζει.

2.98 (ƒη’) Μετα του Θεου εστιν ο την αγιαν γινωσκων Τριαδα και την δημιουργιαν αυτης και την προνοιαν και το παθητικον μερος της ψυχης απαθες κεκτημενος.

2.99 (ƒθ’) Την ραβδον σημαινειν φασι την κρισιν την του Θεου· την δε βακτηριαν, την προνοιαν. Του ουν της τουτων γνωσεως μετειληφοτος εστι το λεγειν· Η ραβδος σου και η βακτηρια σου, αυται με παρεκαλεσαν.

2.100 (ρ’) Οταν ο νους παθων γυμνωθη και τη των οντων καταλαμπηται θεωρια, τοτε δυναται και εν Θεω γενεσθαι και ως δει προσευχεσθαι.