Συμεών του Νέου, περί ΑΓΑΠΗς

Λογος  Α΄. (21)

Περι αγαπης. Και ποιαι εισι των πνευματικων ανδρων αι οδοι και αι πραξεις. Και μακαρισμος προς τους εχοντας την αγαπην εγκαρδιον

Δοτε ουν μοι εκ προοιμιων προσομιλησαι αυτη μικρον και προσφθεγξασθαι και τον ποθον ως εχω ταυτη αφοσιωσασθαι. Επειδη, αγαπητοι μου πατερες και αδελφοι, εμνησθην του καλλους της αμωμητου αγαπης, και αιφνης το φως αυτης ευρεθη εν τη καρδια μου και τη γλυκυτητι αυτης συνηρπαγην και τας εξωθεν αισθησεις απωλεσα, εκνους ολως τω βιω γενομενος, και των εν χερσιν επιλελησμαι. Μακραν δε, ουκ οιδ’ οπως ειπειν, παλιν απεστη απ’ εμου και την ιδιαν με αφηκε θρηνειν ασθενειαν. Ω αγαπη (24) παμποθητε, μακαριος ο σε ασπασαμενος, οτι ουκετι καλλος γηγενους εμπαθως επιθυμησει ασπασασθαι. Μακαριος ο σοι περιπλακεις εξ ερωτος θειου· απαντα γαρ τον κοσμον αρνησεται και παντι πλησιαζων ανθρωπω ουδαμως μολυνθησεται. Μακαριος ο τα σα καλλη καταφιλησας και κατατρυφησας αυτων εξ απειρου ποθου, οτι ψυχικως αγιασθησεται εκ του αχραντως αποσταζοντος υδατος και αιματος απο σου. Μακαριος ο ποθεινως σε κατασπασαμενος, οτι αλλοιωθησεται την καλην αλλοιωσιν πνευματικως και ψυχικως ευφρανθησεται, οτι συ υπαρχεις η χαρα η ανεκλαλητος. Μακαριος ο σε κτησαμενος, οτι τους θησαυρους του κοσμου εις ουδεν λογισθησεται, και γαρ ει ο πλουτος αληθως ο ακενωτος. Μακαριος δε και τρισμακαριος και ον συ προσελαβου· εσται γαρ εν αδοξια τη ορωμενη παντων ενδοξων ενδοξοτερος και τιμιων παντων τιμιωτερος και σεμνοτερος. Επαινετος ο καταδιωκων σε, επαινετωτερος ο ευρων σε, μακαριωτερος ο αγαπηθεις υπο σου, ο εισδεχθεις παρα σου, ο διδαχθεις απο σου, ο κατοικησας εν σοι, ο τραφεις δια σου τροφην Χριστον τον αθανατον, Χριστον τον Θεον ημων.

Ω αγαπη θεια, που Χριστον περιεχεις; Που αυτον κατακρυπτεις; Τι τον του κοσμου Σωτηρα λαβουσα, μακραν γεγονας αφ’ημων; Ανοιξον και ημιν τοις αναξιοις μικραν σου θυραν, ινα και ημεις ιδωμεν τον δι’ ημας παθοντα Χριστον και πιστευσωμεν τω ελεει αυτου ως ουκετι αποθανουμεν αφ’ ου αυτον θεασομεθα. Ανοιξον ημιν η θυρα αυτω γενομενη εις την δια σαρκος αυτου επιφανειαν, η βιασαμενη τα αφθονα και αβιαστα σπλαχνα του ημετερου Δεσποτου εις το βαστασαι τας αμαρτιας και τας νοσους απαντων, (25) και μη απορριψης ημας λεγουσα· “Ουκ οιδα υμας “. Γενου μεθ’ ημων, ινα γνωρισης ημας· αγνωριστοι γαρ σοι τυγχανομεν. Ενοικησον εν ημιν, ινα δια σε και ημας τους ταπεινους ο Δεσποτης ελθων επισκεψηται προϋπαντωμενος παρα σου - ημεις γαρ εις απαν αναξιοι -, ως αν προσμεινη μικρον ομιλων σοι και δεξηται και ημας τους αμαρτωλους προσπεσειν τοις αχραντοις αυτου ποσι, και συλλαλησης περι ημων αγαθα και πρεσβευσης αφεθηναι το χρεος ημιν των κακων, οπως αυτω τω Δεσποτη δουλευειν δια σου παλιν εξιωθωμεν και υπ’ αυτου προνοωμεθα και τρεφωμεθα· το γαρ χρεωστειν μεν μηδεν, λιμω δε πτωχειας απολλυσθαι, παρα μικρον της ισης εστι τιμωριας και κολασεως προξενον.

Συγχωρηθειημεν παρα σου, αγια αγαπη, και δια σου των αγαθων του ημετερου Δεσποτου εν απολαυσει γενοιμεθα, ων ουδεις, ει μη δια σου, γευσεται της γλυκυτητος. Ο γαρ σε ως δει μη φιλησας και παρα σου μη αγαπηθεις ωσπερ χρη, τρεχει μεν ισως, ου κατελαβε δε ομως· πας δε ο τρεχων προ του τον δρομον τελεσαι αμφιβολος. Ο δε καταλαβων σε η καταληφθεις υπο σου, παντως βεβαιος, επειδη τελος νομου συ ει, η εμε περικυκλουσα, η εμε φλεγουσα και εκ πονου καρδιας εις ποθον απειρον με Θεου και των εμων αδελφων και πατερων αναπτουσα. Συ γαρ των προφητων η διδασκαλος, των αποστολων η συνδρομος, των μαρτυρων η δυναμις, των πατερων και διδασκαλων η εμπνευσις, η παντων των αγιων τελειωσις και η εμη νυν προς την παρουσαν διακονιαν προχειρισις.

(26) Αλλα συγγνωτε μοι, αδελφοι, της κατηχησεως του λογου παρακινηθεντι μικρον, του ποθου της αγαπης τουτο ποιησαντος. Εμνησθην γαρ αυτης και “εφρανθη μου η καρδια” κατα τον θειον Δαυιδ και εις υμνον ετραπην των θαυμασιων αυτης. Τοιγαρουν αξιω και την υμετεραν αγαπην οπισω καταδιωξαι αυτης, οση δυναμις, και καταλαβειν αυτην μετα πιστεως τρεχοντας, και των ελπιδων υμων ουδαμως διαμαρτητε. Πασα γαρ σπουδη και πασα ασκησις μετα καματων πολλων η μη καταντωσα εις την αγαπην εν συντετριμμενω τω πνευματι, ματαια εστι και εις ουδεν καταληγουσα χρησιμον. Ουδε γαρ εν αλλη τινι αρετη η και πληρωσει κυριακης εντολης δυναται τις γνωριζεσθαι Χριστου μαθητης· “Εν τουτω γαρ, φησι, γνωσονται παντες οτι εμοι μαθηται εστε, εαν αγαπατε αλληλους “. Ταυτης ενεκα ο Λογος σαρξ εγενετο και εσκηνωσεν εν ημιν, δι’ ην ενανθρωπησας, παντα υπεμεινεν εκουσιως τα ζωοποια παθη, ινα το οικειον πλασμα, τον ανθρωπον, των δεσμων ελευθερωση του αδου και αναλαβων εις ουρανους αναγαγη. Ταυτης ενεκα τον ακαταπαυστον εκεινον εδραμον οι αποστολοι δρομον και την απασαν οικουμενην τω αγκιστρω και τη σαγηνη του λογου σαγηνευσαντες, απο του βυθου της ειδωλομανιας ανεσπασαν και προς τον λιμενα της βασιλειας των ουρανων ανεσωσαντο. Ταυτης ενεκα οι μαρτυρες τα αιματα εαυτων εκενωσαν, ινα μη Χριστον απολεσωσι. Δια ταυτην οι θεοφοροι πατερες ημων και της οικουμενης διδασκαλοι τας εαυτων ψυχας υπερ τοης καθολικης και αποστολικης Εκκλησιας προθυμως εθηκαν· και ημεις οι ευτελεις υπεισηλθομεν την προστασιαν υμων των τιμιωτατων πατερων και αδελφων ημων, (27) ως αν παντα, κατα τον ενον εκεινους εκμιμουμενοι, δι’ υμας παθωμεν τε και υπομεινωμεν και προς οικοδομην υμων και ωφελειαν εκτελεσωμεν, ινα παραστησωμεν υμας θυματα τελεια, ολοκαυτωματα λογικα, τη τραπεζη Θεου. Υμεις γαρ εστε τα τεκνα του Θεου, α μοι δεδωκεν ο Θεος ως παιδια, τα εμα σπλαχνα, οι εμοι οφθαλμοι.  Υμεις εστε το εμον, αποστολικως ειπειν, καυχημα και η σφραγις της εμης διδασκαλιας.

Σπουδασωμεν ουν, αγαπητοι μου εν Χριστω αδελφοι, ωσπερ δια παντων, ουτω και δια της εις αλληλους αγαπης θεραπευειν τον Θεον και ον ηρετισασθε εις τυπον εχειν πατρος πνευματικου, ει και της αξιας πολυ απολειπομαι, ως αν χαιρη μεν Θεος επι τη ομονοια και τελειωσει υμων, χαιρω δε καγω ο ταπεινος, επεκτεινομενην ορων αει την προκοπην του κατα Θεον υμων βιου επι το κρειττον εν πιστει, εν αγνεια, εν φοβω Θεου, εν ευλαβεια, εν κατανυξει και δακρυσι, δι’ ων ο εσω καθαιρεται ανθρωπος και πληρουται φωτος θειου και ολος Πνευματος Αγιου γινεται εν συντρετριμμενω ψυχης και καταβεβλημενω φρονηματι, και η χαρα η εμη γινεται εις ευλογιαν υμων και προσθηκην ανωλεθρου και μακαριας ζωης εν Χριστω Ιησου τω Κυριω ημων, ω η δοξα εις τους αιωνας. Αμην.

Λογος΄.Β΄.  (28)

Περι του φευγειν τους λοιμους και φθοροποιους των ανθρωπων και τους λογους αυτων αποπεμπεσθαι και προς την εργασιαν της αρετης αναστηναι. Ετι δε και περι του δειν σκοπειν ει τα των μακαρισμων του Χριστου εν εαυτοις εχομεν. Και περι δακρυων και κατανυξεως.

Αδελφοι και πατερες, πας οστις ευρειν βουλεται τον Θεον, απαρνησασθω εαυτον και της ιδιας μη φεισασθω ψυχης, αλλ’ εχθραν θητω αναμεσον αυτου και αναμεσον παντων των κατα σαρκα περιπατουντων. Μη επιστραφητω τινος τουτων τοις δηθεν παρακλητικοις λογοις και μη καθιση μετ’ αυτων εν καθεδρα, μηδε ομιλειτω ομιλιας κακας, δι’ ων η ψυχη φαρμακευεται και αναγκαζεται τοις προτεροις ενδιατριβειν πονηροις λογισμοις τε και ενθυμημασιν. Ανθρωπε, φοβηθητι το μετα αγκιστρου δελεαρ και ακουσον μου και μακραν γενου εξ αυτων. Μη παλιν καταγαγης σεαυτου την ψυχην εν τω αδη. Στησον τον λογισμον σου και μη πλανασθαι αυτον συγχωρης εις το ακουειν τα ματαια. Μη επιστραφης εις τα οπισω, μη οκνηση η βαρυνθης ραθυμια, μη δωσης υπνον σοις οφθαλμοις μηδε γλυκανης σον φαρυγγα ηδονη τινος βρωματος, μεχρις αν ιδοις το δι’ ου και δι’ ο εκληθης και προς ο επειγη φθασαι κατα σκοπον. Μη παραδεξη τον υποβαλλοντα σοι λογισμον· (29) “Τι δει σοι του πολλου, φησι, κοπου και της ακαιρου ταλαιπωριας;  Χρονον ηδη πεπληρωκας και δυο και τρεις, και ουδεν εγνως οφελος”. Μη, αδελφε μου, μη εμπαγης τη παγιδι ταυτη, μηδε προδως την σεαυτου σωτηριαν, αλλα χρησαι μαλλον ευτονωτερα σπουδη και ανδρεια εις την εργασιαν των αρετων, μη απιστων τοις λογοις και διδασκαλιαις των κατα Θεον σου πατερων. Θες ουν εν τη ψυχη σου αποθανειν πρωτον η αποστηναι του ζωηφορου τουτου ζητηματος· ει γαρ αδιστακτως τουτο πεποιηκας εξ αρχης, ουκ αν σε ο αγαθος υπερειδε Θεος, αλλ’ εδωκεν αν σοι του ποθουμενου σαφως την απολαυσιν.

Τοιγαρουν ει θελεις επιτυχειν ων εφιεσαι και ποθεις, των αγαθων λεγω του Θεου, και εξ ανθρωπων γενεσθαι αγγελος επιγειος, αγαπησον, αδελφε, θλιψιν σωματος, ασπασαι κακοπαθειαν, τους δε πειρασμους ουτω φιλησον ως μελλοντας σοι γενεσθαι προξενους παντος αγαθου. Τι ωραιοτερον, ειπε μοι, θλιβομενης ψυχης μετα γνωσεως οτι υπομενουσα την παντων μελλει κληρονομησαι χαραν; Τι ανδρειοτερον συντετριμμενης και τεταπεινωμενης καρδιας, η τας φαλαγγας των δαιμονων απονητι τρεπουσα εις τελος αποδιωκει; Τι ενδοξοτερον πτωχειας πνευματικης της προξενου της βασιλειας των ουρανων, ης τι αν και εσται ανταξιον η νυν η εν τω αιωνι τω μελλοντι; Το δε και εαυτου μη μεριμναν ενεκεν τινος των γηΐνων, αλλ’ ολην εχειν την διανοιαν προς Χριστον, ποσων τουτο οιει ειναι προξενον αγαθων αιωνιων, οσης της αγγελικης καταστασεως; Το δε και παντων ομου των προσκαιρων καταφρονειν και αυτων ειπειν των του σωματος (30) αναγκαιων χρειων, ως μη φιλονεικειν υπερ τουτων μετα τινος δια το την ειρηνην και την αγαπην εν αταραχω ψυχης καταστηματι αμειωτον συντηρειν, ποιων των αμοιβων, τινων δε των στεφανων και των βραβειων ουκ εστιν επαξιον; Οντως υπερ φυσιν η εντολη και υπερ λογον αι αμοιβαι, Χριστος τα παντα αντι παντων τουτοις γενησεται. Χριστον δε ακουων μη τη του λογου απλοτητι και τη βραχυτητι της λεξεως προσεχε, αλλα την της Θεοτητος εννοει μοι δοξαν, την υπερ νουν και διανοιαν, το ταυτης κρατος το αφραστον, το αμετρητον ελεος, τον ακαταληπτον πλουτον, α δαψιλως τε και φιλοτιμως αυτοις διδωσι, και ταυτα τουτοις αντι παντων αρκει, ως δεξαμενοις αυτον εκεινον εν εαυτοις, τον αιτιον και βραβευτην παντος αγαθου· ουδε γαρ επεθυμησε τινος ετερου ο αυτον ιδειν και θεασασθαι καταξιωθεις, ουδ’ ο της αγαπης εμπλεως γεγονως του Θεου αλλον τινα επι γης αγαπησαι πλεον ηνεσχετο.

Τοιγαρουν σπουδασωμεν, αγαπητοι μου αδελφοι, τον Χριστον ευρειν και ιδειν αυτον, οποιος εστι το καλλος και την τερπνοτητα, επειδη και πολλους ορωμεν των ανθρωπων δι’ επιθυμιαν προσκαιρων τινων κοπους και πονους πολλους υπομενοντας και μακρας αποδημιας ποιουμενους, ου μονον δε αλλα και γυναικος και τεκνων και πασης αλλης δοξης και τρυφης καταφρονουντας και μηδεν ετερον του ιδιου προτιμωμενους θεληματος, ωστε μη αποτυχειν του ιδιου σκοπου. Και ει δια προσκαιρα και φθαρτα τον ολον αγωνα και αυτην τιθενται την ψυχην των ανθρωπων τινες, ημεις υπερ του Βασιλεως των βασιλευοντων και Κυριου των κυριευοντων και κτιστου και εξουσιαστου των απαντων τας ψυχας ημων (31) και τα σωματα εις θανατον ου προδωσωμεν; Και που απελευσωμεθα η που φυγωμεν, αδελφοι, απο προσωπου αυτου; Εαν γαρ εις τον ουρανον αναβωμεν, εκει αυτον οντα ευρησομεν· εαν εις τον αδην κατελθωμεν, κακει παρεστιν· εαν εις τα εσχατα της θαλασσης, ου φευξομεθα την χειρα αυτου, αλλ’ η δεξια αυτου κατασχη τας ημετερας ψυχας και τα σωματα. Μη δυναμενοι ουν ανθιστασθαι αδελφοι, η φυγειν απο προσωπου Κυριου, δευτε και δωμεν εαυτους δουλους τω δι’ ημας δουλου μορφην ενδυσαμενω Κυριω Θεω και αποθανοντι υπερ ημων, δευτε και ταπεινωθωμεν υπο την κραταιαν χειρα αυτου, την βλυζουσαν πασι ζωην την αιωνιον και τοις ζητουσι μεταδιδουσαν αυτην πλουσιως δια του Πνευματος.